Χριστουγεννιάτικα έθιμα από τις θύμησες της Μαριέτας.

       Η προσφυγική μου καταγωγή έχει ρίζες από τη μια πλευρά στη Σμύρνη – το Μπουτζά  και την Αφθονιάτισα- Μαρμαρινή γιαγιά Τασία (απο την πλευρά της μητέρας μου) και από την άλλη ο Κωσταντινοπολίτης παππούς  και η Λημνιά κυρά-΄Ολγα (από την πλευρά του πατέρα μου).  Οι πρόσφυγες  τηρούσαν τα έθιμα κατά γράμμα, σ’όλες τις εκφάνσεις της ζωής-άλλωστε αυτή ήταν και η μόνη περιουσία που πήρανε μαζί τους στο φευγιό. Η μνήμες και ο πολιτισμός τους. Το τελετουργικό έπαιζε μεγάλο ρόλο στη ζωή  τους, με διακριτούς ρόλους για το κάθε μέλος της οικογένειας. Ήταν και ένας τρόπος για να έχουν κάποιες σταθερές αξίες στον ορίζοντα της ζωής τους ώστε να πατήσουν κάπου για να κάνουν ένα νέο ξεκίνημα.

      Τα έθιμα των Χριστουγέννων ξεκινούσαν πολλές μέρες πριν, στις αρχές Δεκεμβρίου. ΄Εβγαιναν  λοιπόν, τα παλιά τετράδια από το κρυφό συρτάρι της γιαγιάς, κατέβαζε και η μάνα μου τα δικά της μυστικά και κάθονταν όλες μαζί στο τραπέζι της κουζίνας  με νέο τετράδιο μπροστά για να πούνε , τι θα φτιάξουν και τι χρειάζονται για να φτιάξουν τα φαγητά και το στολισμό του σπιτιού.(εκεί οι συμπεθέρες λίγο λογοκοιτούσαν η μία την άλλα , όμως στο τέλος, άλλη αποφάσιζε)

Εν αρχή, να τακτοποιηθεί το σπίτι , να στρωθούν τα καλά χαλιά, να βγούνε τα καλά κεντήματα απ’το μπαούλο, να πλυθούν να σιδερωθούν, να κατεβούν οι κουρτίνες να περάσουν και αυτές από τα πρέποντα και  να τριφτούν υποχρεωτικά με ζεστό νερό και άσπρο σαπούνι τα ασημικά του σπιτιού.  Όλο αυτό το πανηγύρι  άρχιζε από την Αγία Βαρβάρα και κρατούσε μία εβδομάδα… εν τω μεταξύ, μαζεύονταν  όλες μαζί, αδελφές, πεθερές, μάνες κλπ., διάλειμμα για καφέ, κουβέντες , κοινωνικό σχόλιο για την Αρτεμισία που έραψε νέο παλτό… (καλά ήταν αυτό το χρώμα για τα χρόνια της…) και περνούσε ασχολίαστο.

      Αφού τελείωνε το πρώτο μέρος, άρχιζε το δεύτερο… που ακούει στο όνομα, «φτιάχνω τα γλυκά των Χριστουγέννων …» ήτοι:

ισλί – γεμιστά με καρύδι και κανέλα, μελωμένα… από αυτά τρώγαμε γιατί ήταν νηστίσιμα,

κουραμπιέδες που μου έσπαζαν τη μύτη με το φρέσκο βούτυρο  και το καβουρντισμένο αμύγδαλο

μπακλαβάς (αξεπέραστος από κάθε αγαπημένο Παρλιάρο και λατρεμένη Βέφα..) μοναδικός… τόσο φύλλο, τόσο καρύδι, τόσο αμύγδαλο με το φλούδι, τόσο βούτυρο, τόσο ζάχαρη, τόσο κανέλα… και  βέβαια παρούσα όλη η οικογένεια στο στήσιμο του μπακλαβά, ο καθένας είχε και ένα ρόλο μια δουλειά να κάνει… άλλος  έστρωνε το φύλλο γιατί ήξευρε το πώς να το κάμει ίσιο, άλλος έβαζε το λιωμένο βούτυρο με το πινελάκι, άλλο έβαζε γέμιση κλπ. Μετά η παρεξήγηση στο ψήσιμο, άστο ακόμα κομμάτι, είναι ωμός…. Η πεθερά… το κάμει για να με ντροπιάσει έλεγε η μάνα μου,(η νύφη…) άμα τι να πω. Τι να πω, μέρες πουρχονται κολάζομαι… πώς θα μεταλάβω;

Σουλτάν κανταϊφι… (κόλαση και παράδεισο μαζί..) άλλος αλαλαγμός…

Αφού τελείωναν τα γλυκά, ακολουθούσε το συνέδριο με θέμα «Φαγητά Χριστουγέννων»,

Τσιγεροσαρμάδες, λαχανοντολμάδες, τηγανιά μεθυσμένη, γαλοπούλα γεμιστή… μη γελαστείτε και βάλετε ψάρι στο τραπέζι, τέτοιες  μέρες , πα πα πα, θα μας έρτει λαχτάρα στο σπίτι, Θεός φυλάξει τζιγέρι μου, κουνήσου απε τη θέση σου…αυτή ήταν  η θεία Πολυξένη…(που ήθελε και καλά να την φωνάζουμε Τζένη…)

Ακολουθούσε,  το beaute.

       Αφού είχανε ρετάρει από την κούραση, άρχιζαν τις μάσκες με φυσικά καλλυντικά (μέλι, γιαούρτι, λεμόνια) και τις κρέμες με τους μαγικούς σουρμέδες…(τι επιδερμίδες είχανε … είναι απίστευτο… τι vichy, roc  και Korres).

      To επόμενο στάδιο, ήταν το «Τι θα βάλουμε στις γιορτές, για να συναγωνιστούν τη γυναικεία φιλοδοξία τους». Ράβανε τα ρούχα, είχανε μοδίστρα, κλεισμένη απ τον Οκτώβριο, θα κατέβαιναν στην αγορά να πάνε να διαλέξουν ύφασμα, φόδρες… άλλο πάρτι, έρχονταν η μία στην άλλη για να βοηθήσουν  στο τρύπωμα και το στρίφωμα,  δήθεν( το ζητούμενο της καρδιάς ήταν  καφές, κουβέντα και κοινωνικό σχόλιο… η ζεστασιά δηλαδή και το μοίρασμα της ψυχής)

Μια Κυριακή πριν τα Χριστούγεννα, πηγαίναμε στην εξομολόγηση και να κοινωνήσουμε. Η γιαγιά είχε αναλάβει ρόλο καθοδηγητή, «γιαβρί μου, τούτο γίνεται για να δεχτείτε με καθαρή ψυχή, χωρίς βάρος το μωράκι που θα γεννηθεί… »

Στολίζονταν το δέντρο, και εκεί υπήρχε ο ανταγωνισμός κυρίως στα παιδιά.

       Και έρχονταν η παραμονή, όλα στην εντέλεια. Πρωί πρωί,έρχονταν τα παιδιά της γειτονιάς με τα τρίγωνα,  για να πούνε τα κάλαντα για το καλό του σπιτιού και για τον νοικοκύρη. Χαρά και γέλια.  Τ'απόγευμα,  ο πατέρας μου μας έπαιρνε και   πήγαινε στην αγορά για να μας πάρει δώρα… παιχνίδια, τι άλλο να ζητούσε η παιδική ψυχή. Και το βράδυ, νηστεία και ύπνος νωρίς για να ξυπνήσουμε στις 5 για την εκκλησία. Αφού τελείωνε η λειτουργία, στο σπίτι τρεχάτοι όλοι για να ψηθεί η χοιρινή τηγανιά με το κρασί , να τη φάμε για πρωινό… Οπωσδήποτε μαζευόμασταν στο σπίτι μας… δεν ξέρω πώς γίνονταν αυτό κάθε χρόνο, παππούδες, θείες , ξαδέλφια στρώνονταν τα τραπέζια, ο παππούς μου έκανε την προσευχή και όλοι μαζί ψέλναμε το τροπάριο των Χριστουγέννων και άρχιζε το φαγητό και η διασκέδαση…

Μια φορά είχα ρωτήσει την καλή –νενέκα μου (η γιαγιά μου από την πλευρά της μητέρας μου ) πώς ήταν τα Χριστούγεννα όταν είχαν έρθει στην Ελλάδα. Μου είπε λοιπόν η γερόντισσα, «κόρη  μου, τότενες δεν είχαμε τόσα καλά… ούτε φαγιά, ούτε τίποτις, όμως παγαίναμε στην εκκλησιά και με ότι είχαμε περνάγαμε, αλλά μαζευούμασταν όλοι μαζί, οι κουνιάδες μου, οι γέροι μας και χαιρούμασταν. Τρώγαμε και χαρούπια σαν γλύκισμα ήτανε…»…

Με όλα αυτά, οι άνθρωποι δένονταν, οι παρεξηγήσεις που υπήρχαν είχαν μια ευκαιρία να χαθούν στον άνεμο καθώς μπλέκονταν με το  Πνεύμα των Χριστουγέννων και οι άνθρωποι είχαν ζεστασιά στην ψυχή τους.
 Όλες αυτές οι εικόνες και οι αναμνήσεις, με πονούσαν πολύ όταν το κουβάρι της ζωής μου, με τράβηξε υποχρεωτικά,  μακριά από την οικογένειά μου. Αυτές τις αξίες, του σεβασμού, της ευγένειας, των ορίων και της εκτίμησης τις κουβάλαγα και τις κρατώ στην καρδιά μου  , τις εφάρμοσα στο βαθμό που γίνονταν και γίνεται στη ζωή μου και τις ακολουθώ με  πίστη και αγάπη. Δεν μου άφησαν κάτι αρνητικό, μόνο θετικά έχω στη μνήμη μου για όλα αυτά που έζησα στις Χριστουγεννιάτικες θύμησές μου, για αγαπημένα  πρόσωπα που έφυγαν μακριά αλλά πάντα θα μείνουν χαραγμένα στη μνήμη της καρδιάς μου.