Η Φωτιά της Πλατείας Καραϊσκάκη το 1929

Γράφει ο Στέφανος Μίλεσης

Μετά την καταστροφή του 1922 η Πλατεία Καραϊσκάκη είχε μεταβληθεί σε έναν συνοικισμό από παραπήγματα που σκοπό είχαν να στεγάσουν πρόχειρα τους καταταλαιπωρημένους πρόσφυγες. Το ίδιο είχε συμβεί άλλωστε και με τις περισσότερες πλατείες στον Πειραιά αμέσως μετά την καταστροφή. Όμως, στην συγκεκριμένη πλατεία, η σπουδαία εμπορική της θέση- στο κέντρο του εμπορικού λιμανιού και δίπλα στην αγορά του Πειραιά- μετέτρεψε την χρήση αυτών των προχείρων παραπηγμάτων από οικιστική σε εμπορική, αφού στο σύνολό τους είχαν μετατραπεί, χρόνια αργότερα, σε "καταστήματα" εμπορίου (παρεμπορίου) που λειτουργούσαν παράλληλα με την επίσημη αγορά του Πειραιά.

Ήταν Παρασκευή 4 Ιανουαρίου 1929 όταν περί ώρας 10.30΄ τη νύχτα ξέσπασε πυρκαϊά στο κέντρο αυτών των προσφυγικών παραπηγμάτων της Πλατείας Καραϊσκάκη επί της Ακτής Τζελέπη, η οποία εξαπλώθηκε ταχέως και τα αποτέφρωσε. Οι αντλίες του Πυροσβεστείου Πειραιώς ήταν ανήμπορες να δαμάσουν τις τεράστιες φλόγες που έφθαναν σε ύψος μέχρι και τον τέταρτο όροφο του Ξενοδοχείου "Κοντινεντάλ" που ευρίσκετο έναντι της Πλατείας, ενώ προς την πλευρά της ακτής οι φλόγες έφθαναν μέχρι και τον πέμπτο όροφο του Μεγάρου Γιαννουλάτου. Έτσι οι πυροσβεστικές δυνάμεις εγκατέλειψαν την προσπάθεια κατάσβεσης της πλατείας και στράφηκαν στην προσπάθεια της παρέμποδισης της φωτιάς προς την παρακείμενη αγορά. Εκτός από την μικρή δύναμη του Πυροσβεστείου Πειραιώς συνέδραμαν οι στρατιωτικές δυνάμεις του Φρουραρχείου Πειραιώς, η αστυνομία, αγήματα του Κεντρικού Λιμεναρχείου Πειραιώς, και αγήματα από τα Θωρηκτά «Λήμνος» και «Κιλκίς» και του πλωτού συνεργείου "Προμηθεύς". Εκλήθη σε βοήθεια και ο Πολεμικός Ναύσταθμος ενώ από τον όρμο Κερατσινίου κατέφθασε και άγημα από τη ναυαρχίδα "Αβέρωφ" που ναυλοχούσε εκεί. Μέσα στο κέντρο της φωτιάς στέκονταν όρθιος ο ανδριάντας του Καραϊσκάκη ο οποίος όμως εξαιτίας της φωτιάς είχε υποστεί ολοκληρωτική παραμόρφωση και είχε σχεδόν ασβεστοποιηθεί. Την επόμενη ημέρα μια μόνο πρόχειρη καταμέτρηση έδειξε ότι καταστράφηκαν 155 προσφυγικά καταστήματα και 95 προσφυγικοί οικίσκοι. Επίσης αποτεφρώθηκαν πλήρως το ευρισκόμενο επί της πλατείας Τελωνοσταθμαρχείο, ο λιθόκτιστος σταθμός του Κεντρικού Λιμεναρχείου, τα δημοτικά αποχωρητήρια στο κέντρο της πλατείας, τα μεγάλα υπόστεγα της αγοράς λαχανικών και φρούτων εντός των οποίων είχαν τα εμπορεύματά τους 140 οπωρέμποροι.

Από τα τρία μεγάλα υπόστεγα της Πλατείας που είχαν ανεγερθεί το 1917 και που χρησίμευαν αρχικώς ως αποθήκες του Τελωνείου Πειραιώς, κατόπιν ως αποθήκες του συμμαχικού υλικού, το 1922 ως στέγη των προσφυγικών οικογενειών και από το 1923 ως οπωροπωλεία, δεν έμεινε απολύτως τίποτα. Από τις πρώτες έρευνες εξήλθε το συμπέρασμα ότι η φωτιά ξεκίνησε από λάμπα ασετυλίνης στο παντοπωλείο που βρίσκονταν δίπλα στο άγαλμα του Καραϊσκάκη ιδιοκτησίας Α.Α. (πρόσφυγα). Όμως οι υπόνοιες για εμπρησμό ήταν πολλές και τις ενίσχυε το γεγονός ότι ενώ γνωστή Ασφαλιστική εταιρεία της εποχής, είχε ασφαλίσει τα περισσότερα καταστήματα της αγοράς του Πειραιά, έναν μήνα πριν την εκδήλωση της φωτιάς η εταιρεία ακύρωσε άνευ λόγου όλα τα συμβόλαια των πελατών της οι οποίοι δεν είχαν προλάβει να ασφαλιστούν σε άλλη εταιρεία. Άλλη μια σοβαρή αιτία ήταν και το γεγονός ότι λίγες μέρες πριν την φωτιά, είχε ληφθεί η απόφαση η Πλατεία Καραϊσκάκη να ελευθερωθεί ξανά, τα παραπήγματα να κατεδαφιστούν και μάλιστα η απόφαση αυτή είχε κοινοποιηθεί στους ιδιοκτήτες, για την μεταφορά των εμπορευμάτων τους μέχρι το τέλος του Ιανουαρίου !!

Από την επομένη κιόλας μέρα, οι ιδιοκτήτες των παραπηγμάτων περιφέρονται απελπισμένοι ερευνώντας μήπως μπορούν να πάρουν ότι δεν καταστράφηκε. Τα απέναντι πεζοδρόμια κάτω του ξενοδοχείου "Κοντινένταλ" και του Μεγάρου Γιαννουλάτου είναι πλημμυρισμένα από χιλίων ειδών εμπορεύματα τα οποία είχαν απομακρυνθεί από την πλατεία πριν η φωτιά λάβει διαστάσεις και πωλούνται έναντι όλα ανακατεμένα υφάσματα, υαλικά, σιδηρικά, φρούτα, τοποθετημένα κάτω στα πεζοδρόμια...

Αίσθηση προκάλεσε το γεγονός ότι στις 6 Ιανουαρίου όπως κάθε έτος γιορτάστηκε με λαμπρότητα ο αγιασμός των υδάτων στον Πειραιά. Δίπλα στην ολοκληρωτικά κατεστραμμένη Πλατεία Καραϊσκάκη στήθηκε εξέδρα από τον τότε Δήμαρχο Πειραιά Παναγιωτόπουλο ο οποίος υποδέχθηκε τα τιμώμενα πρόσωπα, τον Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο και Πρόεδρο Δημοκρατίας Ναύαρχο Κουντουριώτη μετά της συζύγου του, χωρίς να γίνει καμία τροποποίηση στο πρόγραμμα του εορτασμού, ενώ τα αγήματα των πλοίων που είχαν λάβει μέρος στην κατάσβεση ήταν αυτά που απέδωσαν τιμές. Μέχρι σήμερα όμως κυριαρχεί η εντύπωση σε πολλούς Πειραιώτες, ότι δεν ήταν η φωτιά του 1929 που κατέστρεψε τα ξύλινα παραπήγματα της πλατείας αλλά μια μεταγενέστερη του 1938 επί Μεταξά. Προς χάρη της αλήθειας όμως οφείλουμε να τονίσουμε ότι στην φωτιά του 1938 καταστράφηκαν στην ίδια πλατεία οπωρεμπορικά καταστήματα που στεγάζονταν σε δημοτικά στέγαστρα και όχι προσφυγικές ξυλοκατασκευές.

Ο ακαδημαϊκός, δημοσιογράφος και συγγραφέας Σπύρος Μελάς γράφει στην εφημερίδα "Έθνος" για την πυρκαϊά του Πειραιά του 1929 άρθρο που φέρει τίτλο "Ημιάγρια κατάστασις" το οποίο γίνεται πρωτοσέλιδο: "Προ των βαλκανικών πολέμων στον Πειραιά, σε κάθε πυρκαϊά, τα αγήματα των ξένων πολεμικών, με τις αντλίες τους, έδιναν την μεγάλη, αποφασιστική βοήθεια.

- Ας πάμε να σώσουμε αυτούς τους καημένους, τους βαρβάρους, τους....απόγονους του Περικλέους!

Η διεθνής φιλανθρωπία έσβηνε τις πυρκαϊές μας. Πόσα έτη παρήλθον έκτοτε;»

πηγή:http://fonipeiraioton.blogspot.gr/2013/10/1929.html