Κυριάκος Χατζηκυριακίδης: Καθηγητής -Ιστορικός-Ερευνητής

Παύλος ο καλός ο μαθητής....... Αγαπητοί μου φίλοι και φίλες που μας παρακολουθείτε στην Ελλάδα, και εσείς που μας στηρίζετε με την αγάπη σας από τα τέσσερα σημεία του πλανήτη,και ιδιαίτερα Τορόντο και Νέα Υόρκη  Καλημέρα σας και καλή εβδομάδα με υγεία να έχουμε. Σήμερα θα σας παρουσιάσω έναν αγαπητό φίλο από τα παλιά έναν λαμπρό επιστήμονα Ιστορικό-Ερευνητή και καθηγητή. Με άριστες γνώσεις του Ελληνισμού και των...χαμένων πατρίδων μας.. Η γνωριμία μας έγινε στης αρχές του 2000 με αιτία ενός νέου ερευνητικού-συγγραφικού ..Λευκώματος που του ανέθεσε το Ιστορικό αρχείο του Δήμου Καλαμαριάς με θέμα: Την ιστορία και την πορεία στα χρόνια του Ορφανοτροφείου στην Καλαμαριά "Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ" Τότε ήμουν αναπληρωτής Γραμματέας στον πολιτιστικό σύλλογο αποφοίτων και η συνεργασία μας ήταν άψογη στην συλλογή πληροφοριών-προσωπικών συνεντεύξεων, και φωτογραφικό υλικό για να δημιουργηθεί το Λεύκωμα που έγινε περιζήτητο πριν εκδοθεί..... Μεγάλη συμβολή στην ιδέα  και στην δύσκολη  ερευνητική προσπάθεια και καθημερινή... συνεργασία με τον Κυριάκο το... δίδυμο του Δ.Σ. του συλλόγου μας, ο Πρόεδρος Αθανασιάδης Κώστας και ο Γραμματέας Τσιφλόγλου Γεώργιος. Σας παρουσιάζω τον Κυριάκο Στ.Χατζηκυριακίδη Νούνης Π. Παύλος   Ο Κυριάκος Στ. Χατζηκυριακίδης γεννήθηκε στον Εύοσμο της Θεσσαλονίκης το Μάρτιο του 1973. Είναι απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1995) και κάτοχος επίσης μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στον Τομέα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, του ίδιου τμήματος με βαθμό άριστα (1998). Τον Απρίλιο του 1999 εκδόθηκε η μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία του με τίτλο: "Το Μεταλλείο Ταύρου (Μπουγά Μαντέν) 1826-1924: Συμβολή στην ιστορία των ελληνικών οικισμών της Μ. Ασίας", από τον εκδοτικό οίκο των Αδελφών Κυριακίδη. Σήμερα εκπονεί, ως υποψήφιος διδάκτορας του τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ., τη διατριβή του με θέμα: "Οι μεταλλουργικοί οικισμοί των Ελλήνων του Πόντου από τα τέλη του 18ου αι. ως τις αρχές του 20ού αιώνα", με επιβλέπουσα την καθηγήτρια Ιστορίας του Α.Π.Θ. κ. Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού. Συνεργάζεται επίσης με το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού του Δήμου Καλαμαριάς ως έκτακτος  επιστημονικός συνεργάτης, ενώ παράλληλα ασχολείται με την έρευνα της ιστορίας του Ελληνισμού του Πόντου. Εργάζεται ως καθηγητής φιλόλογος στην ιδιωτική εκπαίδευση. Ο Κυριάκος Στ. Χατζηκυριακίδης, ποντιακής καταγωγής (από το Μεταλλείο Ταύρου), γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη . Είναι απόφοιτος του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών καi διδάκτορας του Τομέα Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του ίδιου Πανεπιστημίου. Εργάζεται στο Δήμο Ευόσμου Θεσσαλονίκης ως υπεύθυνος του Δημοτικού Ιστορικού Αρχείου. Παράλληλα, ασχολείται ιδιαίτερα με την έρευνα της Ιστορίας του Ελληνισμού του Πόντου και της Μ. Ασίας, συγγράφοντας σχετικά άρθρα και μελέτες. Είναι μέλος επιστημονικών εταιρειών και προσφυγικών σωματείων. Τιμήθηκε ως νέος ερευνητής από τους Αργοναύτες-Κομνηνούς Καλλιθέας Αττικής, τη Μέριμνα Ποντίων Κυριών Θεσσαλονίκης και την Ένωση Σμυρναίων Αττικής. Θέματα που τον απασχολούν ιδιαίτερα είναι: α) η οικονομία tον Πόντο (με έμφαση στην ανάπτυξη και εκμετάλλευση των μεταλλείων), β) οι προσφυγικές εγκαταστάσεις, και γ) η συλλογική-σωματειακή οργάνωση των προσφύγων στην Ελλάδα μετά το 1922. Σημαντικό υλικό για τις μελέτες του αντλεί από τα Κρατικά Αρχεία της Γερμανίας και της Βρετανίας, καθώς και από τα δημόσια και ιδιωτικά αρχεία και τις βιβλιοθήκες των Αθηνών και άλλων πόλεων του εσωτερικού. Εθνικό Ίδρυμα Προστασίας Απόρων Παίδων Μακεδονίας  "Ο Αριστοτέλης"  Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων επιμέλεια: Κυριάκος Στ. Χατζηκυριακίδης University Studio Press, 2002 144 σελ. ISBN 960-12-1034-2, ISBN-13 978-960-12-1034-6, [Κυκλοφορεί] Τιμή € 18,00  Μέριμνα Ποντίων Κυριών (1904 - 2004) 100 χρόνια προσφοράς «100 χρόνια προσφοράς»  Κυριάκος Χατζηκυριακίδης Η "Μέριμνα Ποντίων Κυριών"  συμπληρώνει φέτος 100 χρόνια ζωής. Η "Αδελφότης των Κυριών Τραπεζούντας η Μέριμνα" ιδρύθηκε το 1904 στην  Τραπεζούντα και από τον πρώτο κιόλας χρόνο της ύπαρξής της πέτυχε το στόχο της,  την προσφορά στον συνάνθρωπο.[...] Το Διοικητικό Συμβούλιο της "Μέριμνας Ποντίων Κυριών" αισθάνεται την ανάγκη με  το ανά χείρας επετειακό ιστορικό λεύκωμα, που επιμελήθηκε  ο Κυριάκος Στ./ Χατζηκυριακίδης, να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του και τις ευχαριστίες  του σε όλες εκείνες τις σεβαστές κυρίες που έθεσαν σκοπό της ζωής τους την πρόοδο του  σωματείου, έδωσαν ποικιλοτρόπως νόημα στη ύπαρξή τους και εξασφάλισαν ποιότητα  στο έργο τους. Όσο κι αν ακούγεται κοινότυπο, νιώθουμε αφενός υπερηφάνεια που  υπηρετούμε τη "Μέριμνα", το μακροβιότερο - και δη γυναικείο- ποντιακό σωματείο,  και αφετέρου υποσχόμαστε ότι θα συνεχίσουμε και στο μέλλον με τον ίδιο ζήλο  και ενθουσιασμό.[...] Η Πρόεδρος Άρτεμις Καρανίκα-Κούμα πηγή:http://merimnapontion.blogspot.gr/p/100.html Εθνικό Ίδρυμα Προστασίας Απόρων Παίδων Μακεδονίας "Ο Αριστοτέλης" Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων, University Studio Press [επιμέλεια] Συλλογικό έργο. Προσεγγίσεις στην ιστορία του Εύξεινου Πόντου / Συλλογικό έργο, 'Αρτεμις Ξανθοπούλου - Κυριακού, Anthony Bryer, Νίκος Γιαννόπουλος, Sergei Karpov, Παύλος Τσακαλίδης, Ηλίας Κ. Πετρόπουλος, Ελένη Κ. Μεντεσίδου, E. S. Georganteli, Tom Sinclair, Heath W. Lowry, Alexandros P. Kastrinakis, Θεοδόσιος Αρ. Κυριακίδης, Κυριάκος Στ. Χατζηκυριακίδης, Richard G. Hovannisian, Michael Meeker, Ευριπίδης Π. Γεωργανόπουλος, Ευστάθιος Ευστ. Πελαγίδης, Ευτυχία Βουτυρά, Ελένη Γ. Γαβρά · επιμέλεια Θεοδόσιος Αρ. Κυριακίδης, Κυριάκος Στ. Χατζηκυριακίδης. - 1η έκδ. - Θεσσαλονίκη : Σταμούλης Αντ., 2012. - 352σ. · 24x17εκ. ISBN 978-960-9533-03-4 (Μαλακό εξώφυλλο) [Κυκλοφορεί - Εκκρεμής εγγραφή] € 21,30 (Τελ. ενημ: 3/2/2012) · Η τιμή περιλαμβάνει Φ.Π.A. 6,5%. Πόντος - Ιστορία [DDC: 938.293] Συλλογικό έργο. Οι πρόσφυγες στη Μακεδονία : Από την τραγωδία, στην εποποΐα / Συλλογικό έργο, Νίκος Ζάικος, Κωνσταντίνος Φωτιάδης, Ευστάθιος Πελαγίδης, Άννα Κωνσταντινίδου, Βλάσης Βλασίδης, Σωτηρία Βασιλείου, Ελένη Γαβρά, Σοφία Ηλιάδου - Τάχου, Γεωργία Μπακάλη, Στράτος Δορδανάς, Ελένη Ιωαννίδου, Κυριάκος Χατζηκυριακίδης, Αγνή Κολιαδήμου · επιμέλεια Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος, Ιάκωβος Δ. Μιχαηλίδης. - 1η έκδ. - Αθήνα : Μίλητος, 2009. - 352σ. · 34x25εκ. Συγγραφική υπευθυνότητα: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών. Προλογίζουν: Νικόλαος Χαΐτογλου, Νικόλαος Ι. Μέρτζος. Χορηγός: Νικόλαος Χαΐτογλου. ISBN 978-960-464-115-4 (Πανόδετο) [Κυκλοφορεί] € 61,15 (Τελ. ενημ: 13/1/2010) · Η τιμή περιλαμβάνει Φ.Π.A. 6,5%. Μακεδονία - Ιστορία - Λευκώματα [DDC: 938.940 22]  Ιστορία - Ελληνισμός της διασποράς [DDC: 938.499]  Πρόσφυγες [DDC: 325.1]  Χατζηκυριακίδης, Κυριάκος Σ. Το Ελντοράντο της Ανατολής : Η διείσδυση των ερωπαϊκών εταιρειών στα μεταλλεία της Μιρκάς Ασίας (1861-1923) / Κυριάκος Στ. Χατζηκυριακίδης. - 1η έκδ. - Θεσσαλονίκη : Επίκεντρο, 2008. - 582σ. · 21x14εκ. Περιέχει βιβλιογραφία ISBN 978-960-458-007-1 (Μαλακό εξώφυλλο) [Κυκλοφορεί] € 26,50 (Τελ. ενημ: 28/7/2010) · Η τιμή περιλαμβάνει Φ.Π.A. 6,5%. Οικονομική πολιτική - Ευρώπη [DDC: 338.94] Μεταλλεία [DDC: 622.25] Μικρά Ασία - Ιστορία [DDC: 956]  Συλλογικό έργο. Χαμένες πατρίδες: Ο Πόντος των Ελλήνων / Συλλογικό έργο, Γιώργος Α. Γιαννακόπουλος, 'Αρτεμις Ξανθοπούλου - Κυριακού, Διαμαντής Θεμ. Λαζαρίδης, Δημήτρης Τομπαΐδης, Σωφρόνης Χατζησαββίδης, Ελένη Γ. Γαβρά, Βερονίκη Δαλακούρα - Καμάρα,Αρχιμανδρίτης Παύλος Αποστολίδης, Παύλος Α. Γαϊτανίδης, Κυριάκος Χατζηκυριακίδης, Ευστάθιος Π. Καρούμπης · επιμέλεια Γιώργος Α. Γιαννακόπουλος, Νίκος Κομνηνός Χατζηγεωργίου · επιμέλεια σειράς Μηνάς Βιντιάδης · μετάφραση Τζούντυ Γιαννακοπούλου. - Αθήνα : Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη, 2007. - 193σ. · 28x21εκ. - (Τα Νέα· Ειδικές Εκδόσεις) Επανέκδοση: "Έφεσος", 2003. Εικονογραφικό υλικό: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών. Εκτύπωση - βιβλιοδεσία: IRIS Α.Β.Ε.Ε. Διανεμήθηκε δωρεάν μαζί με την εφημερίδα "Τα Νέα - Σαββατοκύριακο" στις 22.9.2007. Περιέχει βιβλιογραφία ISBN 978-960-6731-91-4 (Μαλακό εξώφυλλο) [Εξαντλημένο] Πόντος - Ιστορία [DDC: 938.293] Ιστορία - Ελληνισμός της διασποράς [DDC: 938.499] Χατζηκυριακίδης, Κυριάκος Σ. 100 χρόνια προσφοράς : Μέριμνα Ποντίων Κυριών (1904-2004) / Κυριάκος Στ. Χατζηκυριακίδης · επιμέλεια Τάσος Κυριακίδης. - Θεσσαλονίκη : Κυριακίδη Αφοί, 2004. - 375σ. · 24x17εκ. Οι φωτογραφίες προέρχονται από το φωτογραφικό αρχείο της Άννας Θεοφυλάκτου ISBN 960-343-733-6, ISBN-13 978-960-343-733-8 (Σκληρό εξώφυλλο) [Κυκλοφορεί] € 31,65 (Τελ. ενημ: 22/6/2011) · Η τιμή περιλαμβάνει Φ.Π.A. 6,5%. Σωματεία - Ιστορία [DDC: 331.880 9]  Συλλογικό έργο. Ο Πόντος των Ελλήνων = The Pontos of the Hellenes / Συλλογικό έργο, Γιώργος Α. Γιαννακόπουλος, 'Αρτεμις Ξανθοπούλου - Κυριακού, Διαμαντής Θ. Λαζαρίδης, Δημήτρης Τομπαΐδης, Σωφρόνης Χατζησαββίδης, Ελένη Γ. Γαβρά, Βερονίκη Δαλακούρα, Αρχιμανδρίτης Παύλος Αποστολίδης, Παύλος Α. Γαϊτανίδης, Κυριάκος Χατζηκυριακίδης, Ευστάθιος Π. Καρούμπης · επιμέλεια Γιώργος Α. Γιαννακόπουλος, Νίκος Κομνηνός Χατζηγεωργίου · μετάφραση Judy Giannakopoulou. - 1η έκδ. - Αθήνα : Έφεσος, 2003. - 288σ. : εικ. · 28x28εκ. Εικονογραφικό υλικό: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών. Γλώσσες: ελληνικά, αγγλικά Γλώσσα πρωτοτύπου: ελληνικά ISBN 960-8326-05-2, ISBN-13 978-960-8326-05-7 (Σκληρό εξώφυλλο) [Κυκλοφορεί] € 93,26 (Τελ. ενημ: 23/11/2005) · Η τιμή περιλαμβάνει Φ.Π.A. 6,5%. Πόντος - Ιστορία [DDC: 938.293] Ιστορία - Ελληνισμός της διασποράς [DDC: 938.499] Εθνικό Ίδρυμα Προστασίας Απόρων Παίδων Μακεδονίας "Ο Αριστοτέλης" Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων /  επιμέλειαΚυριάκος Στ. Χατζηκυριακίδης. -  1η έκδ. - Θεσσαλονίκη : University Studio Press, 2002. - 144σ. · 21x28εκ. Περιέχει βιβλιογραφία ISBN 960-12-1034-2, ISBN-13 978-960-12-1034-6 (Μαλακό εξώφυλλο) [Κυκλοφορεί] € 18,00 (Τελ. ενημ: 19/5/2010) ·  Η τιμή περιλαμβάνει Φ.Π.A. 6,5%. Κοινωνική πρόνοια [DDC: 361.6] Σχολεία - Ελλάς - Ιστορία [DDC: 371.495 9] Οι απαιτήσεις των [Δυτικοευρωπαίων] για μεταρρυθμίσεις με  ταυτόχρονη διαμόρφωση δυτικότροπων θεσμών εντός της  [οθωμανικής] Αυτοκρατορίας (εξευρωπαϊσμός και  εκσυγχρονισμός) εξυπηρετούσε στην πραγματικότητα  την οικονομική τους διείσδυση σ’ αυτήν. Συνέντευξη με τον Δρ. Χατζηκυριακίδη, Κυριάκο Σ. Αγαπητέ Κυριάκο, στη διδακτορική σου διατριβή στο τμήμα Ιστορίας  και Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. ασχολήθηκες με το θέμα:  «Οι μεταλλουργικοί οικισμοί των Ελλήνων του Πόντου».  Τι σε ώθησε να επιλέξεις αυτό το θέμα; Χατζηκυριακίδης: Ο λόγος που με ώθησε να ασχοληθώ θεματολογικά με τον Πόντο  ήταν η ποντιακή καταγωγή μου. Οι παππούδες μου γεννήθηκαν στο γνωστό οικισμό  ποντίων μεταλλωρύχων, το Μεταλλείο Ταύρου. Επίσης, καθοριστικό για το είδος των  μετά το Λύκειο σπουδών μου ήταν το ότι είχα βρεθεί ήδη από την ηλικία των 10 ετών,  σε έναν από τους πολλούς ποντιακούς συλλόγους που ιδρύθηκαν στην Ελλάδα,  ιδιαίτερα μετά το 1980. Γαλουχήθηκα, λοιπόν, μέσα στον ποντιακό σύλλογο, αρχικά  της Ν. Μαινεμένης (Ο Εύξεινος Πόντος), και στη συνέχεια σε εκείνον  του Ευόσμου (Παναγία Κρεμαστή), μαθαίνοντας κατά βάση την παράδοση του  Ποντιακού Ελληνισμού (χοροί του Πόντου). Έτσι, όταν εισάχθηκα  στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας (1990), το όνειρό μου έγινε πραγματικότητα: μπορούσα  πια να μελετήσω αλλά και να ερευνήσω ο ίδιος την ιστορία των παππούδων μου και  όλων των Ελλήνων του Πόντου σε επίπεδο επιστημονικών εργασιών. Τη χρονιά  μάλιστα που ξεκίνησα τις σπουδές μου στο Πανεπιστήμιο, είδα από κοντά τη  γη των προγόνων, προσκύνησα το ερειπωμένο μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά,  συμμετέχοντας σε αποστολή χορευτικού συγκροτήματος με τελικό προορισμό  την Τιφλίδα της Γεωργίας. Για μένα, επομένως, μεταπτυχιακό δίπλωμα και διατριβή δεν μπορούσαν παρά  να σχετίζονται με τον Πόντο. Ήταν εσωτερική ανάγκη και χρέος μαζί. Μπορείς να μας πεις ποίοι είναι οι Πόντιοι και από πού  έλκουν την καταγωγή τους; Χατζηκυριακίδης: Κατ’ αρχήν «Πόντος» σημαίνει «θάλασσα». Παράλληλα -και μόνο  για τους Έλληνες- «Πόντος» είναι και τα βόρεια παράλια της Μ. Ασίας ή αλλιώς  τα νότια παράλια του Ευξείνου Πόντου (Μαύρη Θάλασσα). Οι Έλληνες συνδέονται  ήδη από τα πανάρχαια χρόνια με τον Εύξεινο Πόντο («φιλόξενος Πόντος» και όχι άξενος,  σχήμα κατ’ ευφημισμό). Μην ξεχνάμε άλλωστε την ελληνική μυθολογία, τον Φρίξο,  την Έλλη και το χρυσόμαλλο δέρας, και φυσικά την επακόλουθη αργοναυτική εκστρατεία. Μολονότι υπάρχουν άλλοι, αρμοδιότεροι να μιλήσουν για τον Πόντο στην αρχαιότητα  (βλ. κείμενα Οδ. Λαμψίδη, και τις πρόσφατες μελέτες του Ηλ. Πετρόπουλου,  λέκτορα στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο) θα αρκεστώ μόνο να σημειώσω ότι οι  Έλληνες βρέθηκαν στα παράλια της Μ. Θάλασσας πριν από τον 8ο αιώνα π.Χ. Ίωνες  από τη Μίλητο ίδρυσαν πρώτα τη Σινώπη, και στη συνέχεια πλήθος άλλων  αποικιών-πόλεων του εμπορίου (Τραπεζούς, Αμισός, Ηράκλεια, Φαρνάκεια,  Κοτύωρα, Κερασούς κ.ά.). Χαρακτηριστική μάλιστα περιγραφή του Πόντου κατά την  αρχαιότητα εντοπίζει κανείς στο έργο του Ξενοφώντα, Κύρου Ανάβασις (4ος αι. π.Χ.).  Κατά την επιστροφή τους στην Ελλάδα οι «μύριοι» αντίκρισαν τη «θάλαττα» από το  όρος Θήχης της Τραπεζούντας. Έζησαν σ’ αυτή για ένα μήνα και ο Ξενοφώντα  περιγράφει την πόλη και τις ασχολίες των κατοίκων της. Πότε διαμορφώθηκε η σημερινή ποντιακή διάλεκτος  και ποιες γλώσσες την επηρέασαν; Χατζηκυριακίδης: Η ποντιακή ή ποντική διάλεκτος είναι μία εκ των νεοελληνικών  διαλέκτων που μελετήθηκαν επισταμένως (βλ. λ.χ. Δημ. Τομπαΐδης). Διατηρεί πολλά  στοιχεία της ιωνικής διαλέκτου. Μιλήθηκε αδιάλειπτα από τα χρόνια του  αποικισμού (από τους Μιλήσιους) των παραλίων της Μ. Θάλασσας.  Μετά το 1922 και την ανταλλαγή των πληθυσμών, η συντριπτική πλειοψηφία  των ομιλούντων την ποντιακή εγκατέλειψε αναγκαστικά την «πατρώα γη»,  παίρνοντας μαζί της τη διάλεκτο στην Ελλάδα. Θεωρείται μαζί με την κυπριακή,  λόγω των γλωσσικών τύπων που διατηρούν, ως οι διάλεκτοι που βρίσκονται  εγγύτερα από οποιοδήποτε άλλη στην αρχαία ελληνική γλώσσα. Ποιο είναι το μέλλον της ποντιακής διαλέκτου; Χατζηκυριακίδης: Το ποσοστό των ομιλούντων την ποντιακή συρρικνώνεται  αναγκαστικά, παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται για τη διατήρησή της  (σύλλογοι, τραγούδια, σεμινάρια-μαθήματα κ.ά.). Υπάρχουν, ωστόσο,  πληθυσμοί στο σημερινό Πόντο -αδιευκρίνιστος ο αριθμός τους- που  παραμένουν ελληνόφωνοι, γεγονός που συγκινεί το σημερινό επισκέπτη  προσφυγικής και μη καταγωγής. Μελέτες έχουν γίνει και εξακολουθούν  να γίνονται σχετικά με τη μελέτη της διαλέκτου. Προβληματισμό έντονο όμως  δημιουργεί η τύχη της. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι θα είναι ικανή η διάλεκτος  να επιβιώσει για πολλά χρόνια ακόμη στο μέλλον -μια σχετική ενίσχυσή της  παρατηρήθηκε μετά την έλευση των εκατοντάδων ομογενών από τις  δημοκρατίες της πρώην Ε.Σ.Σ.Δ. (αρχές της δεκαετίας του 1990)- από  τη στιγμή που κάθε παιδί (ποντιακής καταγωγής) εντάσσεται σε μια κοινωνία,  της οποίας για να αποτελέσει μέλος της οφείλει να γνωρίζει  άριστα τη νεοελληνική γλώσσα. Εκτός από τη γλωσσική συγγένεια των Ποντίων με  τους υπόλοιπους Έλληνες ποια άλλα στοιχεία καταδεικνύουν  τον πολιτισμικό συσχετισμό τους με την Ελλάδα; Χατζηκυριακίδης: Η Ορθοδοξία με τα αναρίθμητα μνημεία της στον Πόντο  (εκκλησίες και μοναστήρια) καθώς και η γλώσσα και εν γένει η παιδεία  (σχολεία, θέατρο, σωματειακή οργάνωση κ.λπ.) είναι, κατά τη γνώμη μου  τα δύο κύρια συνεκτικά στοιχεία του Ελληνισμού του Πόντου με τον υπόλοιπο  Ελληνισμό. Παραπληρωματικά είναι ασφαλώς και τα στοιχεία της καθημερινής  ζωής (ήθη, έθιμα, παραδόσεις, χοροί κ.λπ.). Ο καλός φίλος και φέρελπις νέος  επιστήμονας Θεοδόσης Κυριακίδης μας θυμίζει ένα απόσπασμα από άρθρο  του Ανδρέα Καρκαβίτσα, στο οποίο περιγράφεται εύστοχα αυτή η σύνδεση.  Συγκεκριμένα ο Καρκαβίτσας στο άρθρο του «τα ρωσικά ρούβλια»  (20 Δεκεμβρίου 1903) στο "Νουμά", προσπαθώντας να υποστηρίξει τη  δημοτική γλώσσα αναφέρει τα ακόλουθα: «Αλίμονο, αν έφτανε στην εποχή  μας να γνωρίζονται οι συντοπίτες μόνο από τη φορεσιά! Και τι άλλο είναι η  καθαρεύουσα παρά φορεσιά [και ένδυμα]; […] Μα η φορεσιά είτε το ένδυμα  παλιώνει και το πετάς όποτε το θέλεις, ενώ την ψυχή σου, όπου κι αν σταθείς,  την παίρνεις μαζί και από εκείνη δείχνεσαι στον κόσμο ποιός είσαι. Και η  ψυχή μας είναι η δημοτική, από εκείνη γνωριζόμεθα συνατοί μας και θα  συμπολεμήσουμε μια φορά και θα πεθάνουμε για τη μεγάλη μας  πατρίδα. Όλοι ανάκατα: Ο Θεσσαλός με τον Κυπριώτη, με το  Ρουμελιώτη ο Τραπεζούντιος, ο Μωραϊτης με τον Κρητικό, για να  δειχθεί ολοφάνερα η εθνική μας ενότητα». Συμφωνείς με την άποψη ότι σε ανοιχτές πολυπολιτισμικές  κοινωνίες οι διαφορετικές παραδόσεις αναμιγνύονται κατά τέτοιο τρόπο,  έτσι ώστε να δημιουργείτε ένας νέος τύπος ανθρώπου; Ποια ερεθίσματα  (θετικά και αρνητικά) δέχθηκαν οι Πόντιοι από τους λαούς  (κυρίως Τούρκους, Αρμένιους κτλπ.) που ζούσαν  επί χρόνια μαζί στους ίδιους τόπους. Χατζηκυριακίδης: Πιστεύω πως, γενικότερα, το να ζει κανείς σε μια  πολυπολιτισμική κοινωνία είναι μια μεγάλη πρόκληση, είναι πρώτα απ’ όλα  μια ευκαιρία να γνωρίσεις τον «άλλο» αλλά και τον εαυτό σου. Ειδικότερα  για τον Πόντο, σαφώς και οι Έλληνες δέχθηκαν ερεθίσματα από τους λαούς  με τους οποίους συμβίωναν, ιδιαίτερα από τους πολυπληθείς Τούρκους.  Θα μπορούσα λ.χ. να αναφέρω την παρείσφρηση ουκ ολίγων τουρκικών λέξεων  στην ποντιακή διάλεκτο, τις πολλές ομοιότητες σε διάφορες εκφάνσεις της  καθημερινής ζωής (διατροφή, συνήθειες, έκφραση συναισθημάτων). Σε  καμία περίπτωση όμως η συμβίωση αυτή δε δημιούργησε ένα νέο τύπο  ανθρώπου. Οι ρωμιοί-Έλληνες του Πόντου διατήρησαν έντονα τα στοιχεία  της ελληνικότητάς τους, προσαρμοσμένα όμως στο περιβάλλον που  διαβίωναν, π.χ. χορός, τραγούδι, μουσική-όργανα, παιδεία, θέατρο κ.λπ. Ποια κατάσταση επικρατούσε στις αρχές της Τουρκοκρατίας στον Πόντο; Αμέσως μετά την κατάκτηση της Τραπεζούντας (1461) και για δύο περίπου αιώνες  οι Έλληνες του Πόντου δεν αντιμετώπισαν στην πλειοψηφία τους εχθρική  συμπεριφορά από τους πρώτους Οθωμανούς σουλτάνους. Αυτό εξηγείται από το  γεγονός ότι προτεραιότητα για τους Οθωμανούς είχε εκείνη την περίοδο η  αντιμετώπιση του εξ Ανατολών κινδύνου: των Περσών. Στον Πόντο  παρατηρούνται μετακινήσεις πληθυσμών, οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές.  Στις αρχές όμως του 17ου αι. η Οθωμανική Αυτοκρατορία κατορθώνει να κλείσει  οριστικά το θέμα των ανατολικών συνόρων της. Έχοντας καλύψει τα νώτα της,  μπορεί πια να στραφεί προς τη Δύση με όλες της τις δυνάμεις. Τι ακριβώς εμπόδισε στο να συνεχιστεί η ειρηνική συμβίωση μεταξύ των δύο λαών; Χατζηκυριακίδης: Η κατάσταση άλλαξε δραματικά για τους ραγιάδες των ανατολικών  επαρχιών από τις αρχές του 17ου αι. μέχρι και την έναρξη των -έστω και  ανεφάρμοστων στην πλειοψηφία τους- μεταρρυθμίσεων (Τανζιμάτ) του  19ου αιώνα (Χάτι Σερίφ 1839 και Χάτι Χουμαγιούν 1856). Οι Μεταρρυθμίσεις ουσιαστικά επιβλήθηκαν από τις Μ. Δυνάμεις. Σύμφωνα με  τον Ed. Driault η «Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν το περιβόλι όπου παιζόταν  η ισορροπία της Ευρώπης». Οι απαιτήσεις τους για μεταρρυθμίσεις (νομοθεσία,  οικονομία, διοίκηση) με ταυτόχρονη διαμόρφωση δυτικότροπων θεσμών εντός  της Αυτοκρατορίας (εξευρωπαϊσμός και εκσυγχρονισμός) εξυπηρετούσε στην  πραγματικότητα την οικονομική τους διείσδυση σ’ αυτήν. Παράλληλα,  βέβαια, ωφελούνταν όλοι οι μη μουσουλμανικοί πληθυσμοί της Αυτοκρατορίας,  καθώς μέσα από αυτές δινόταν ιδιαίτερη σημασία στην ισότητα και την ίση  μεταχείριση (φορολογία, στράτευση, δικαιοσύνη, φοίτηση κ.ά.) όλων των  Οθωμανών υπηκόων ανεξαρτήτως θρησκείας. Οι εξαγγελίες για ισοτιμία όλων των υπηκόων της Αυτοκρατορίας σε πολιτικό  και νομικό επίπεδο, ήγειραν τις αντιδράσεις των μουσουλμάνων, διότι οι τελευταίοι  ένοιωθαν να χάνουν τα προνόμια της ανωτερότητάς τους έναντι των χριστιανών με  τους οποίους πλέον εξισώνονταν. Η σταδιακή άνοδος της αστικής τάξης, την  οποία απάρτιζαν αποκλειστικά οι Έλληνες και οι Αρμένιοι, καθώς και η  απολυταρχική εξουσία του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ, οδήγησαν τελικά στη  δημιουργία του κινήματος των Νεοτούρκων στα τέλη του 19ου αι. Το κίνημα  χαρακτήριζε η ύπαρξη δύο τάσεων: από τη μια ήταν οι φιλελεύθεροι  (διακηρύξεις για ισοπολιτεία, αυτονομία θρησκευτικών κοινοτήτων κ.ά.) και  από την άλλη οι εθνικιστές που τελικά δεν άργησαν να επικρατήσουν. Μετά την  ευφορία που ακολούθησε τη νίκη του Κινήματος των Νεοτούρκων έναντι του  Σουλτάνου (1908), τέθηκε σε εφαρμογή πολύ γρήγορα από την ηγετική τριανδρία  (Ενβέρ, Ταλαάτ, Τζεμάλ πασά) το πρόγραμμα εκτουρκισμού της Αυτοκρατορίας  με τις γνωστές συνέπειες για τις μη μουσουλμανικές εθνότητες που διαβιούσαν σ’ αυτή. Ποια αναγκαιότητα επέβαλλε αυτήν την εποχή τον εξισλαμισμό Ελλήνων; Χατζηκυριακίδης: Για τα δεινά των Ελλήνων του Πόντου ευθύνονταν οι τοπικοί  οθωμανοί άρχοντες-τιμαριούχοι, οι περίφημοι ντερεμπέηδες (derebey). Στη  διάρκεια της ανεξέλεγκτης από την κεντρική εξουσία δράσης τους οδηγήθηκαν σε  αναγκαστικό εξισλαμισμό χιλιάδες χριστιανοί (ιερός πόλεμος, μίσος κατά των  αλλοθρήσκων). Λιγότερες αλλά υπαρκτές ήταν ακόμη και οι περιπτώσεις  εθελοντικού εξισλαμισμού με μοναδικό σκοπό την απόκτηση αξιωμάτων  και την εξασφάλιση ευνοϊκότερης μεταχείρισης από την Υψηλή Πύλη. Μια άλλη,  τέλος, χαρακτηριστική περίπτωση εξισλαμισμού είναι εκείνη του επισκόπου  Αλέξανδρου στην περιοχή του Όφεως του Πόντου, ο οποίος εξαιτίας της  προσωπικής του διένεξης με τον μητροπολίτη Τραπεζούντας, αλλαξοπίστησε  μαζί με το ποίμνιο του και πήρε τον τίτλο του πασά.  Ποια ήταν τα γεωγραφικά όρια του Πόντου και ποιές οι κύριες  ενασχολήσεις των Ποντίων στις αρχές του 20ου αιώνα; Χατζηκυριακίδης: Τα όρια του ιστορικού Πόντου, όπως συνήθως αποκαλούμε  τον διεκδικούμενο Πόντο της περιόδου 1918-1922 στο πλαίσιο της  προσπάθειας ίδρυσης της περίφημης Δημοκρατίας του Πόντου, ήταν ανατολικά  μέχρι τη Ριζούντα και την Κολχίδα, κοντά στην πόλη του Βατούμ και δυτικά έως  τη Σινώπη. Πόντιοι βέβαια υπήρχαν και δυτικότερα της Σινώπης, στο ανθρακοφόρο  λεκανοπέδιο της Ποντοηράκλειας στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Προς την  ενδοχώρα ο Πόντος εκτεινόταν στην περιοχή της Αμάσειας, της Τοκάτης, της  Αργυρούπολης. Ομοίως όμως Πόντιοι ήταν εγκατεστημένοι στο Καρς,  στην Κασταμονή, τη Σεβάστεια, τη Θεοδοσιούπολη (Ερζερούμ) και αλλού. Στις αρχές του 20ού αιώνα κυρίαρχα στοιχεία στην παρηκμασμένη Οθωμανική  Αυτοκρατορία ήταν οι Έλληνες και οι Αρμένιοι. Το εμπόριο, τα μεταλλεία, οι  τράπεζες, οι ασφαλιστικές εταιρείες κ.λπ. ήταν τομείς στους οποίους ειδικά το  ελληνικό στοιχείο είχε δείξει ιδιαίτερες ικανότητες. Αυτή η οικονομική  κυριαρχία Ελλήνων και Αρμενίων ήταν επόμενο να αρχίσει σταδιακά να εξάπτει  και να ερεθίζει τον εκκολαπτόμενο τότε τουρκικό εθνικισμό με τη γνωστή τραγική  κατάληξη στη δεύτερη δεκαετία του 20ού αι. Πόσο ισχυροί ήταν οι δεσμοί των Ποντίων με τους υπόλοιπους  Έλληνες αυτήν την περίοδο; Χατζηκυριακίδης: Οι Έλληνες του Πόντου, οι ρωμιοί, αποτελούσαν και αυτοί  ένα σημαντικό τμήμα του Ελληνισμού, το οποίο είχε βρεθεί έξω από τα όρια  του πρώτου ανεξάρτητου ελληνικού κράτους (1832). Η Μεγάλη Ιδέα είχε θέσει  ως στόχο την απελευθέρωση όλων των αλύτρωτων αδελφών («αλυτρωτισμός»)  και την ένταξή τους στον εθνικό κορμό. Οι Έλληνες του Πόντου παρακολουθούσαν  τις εξελίξεις και συμμετείχαν αδιάλειπτα στους αγώνες του Γένους (Ελληνική  Επανάσταση, Βαλκανικοί Πόλεμοι κ.λπ.). Η αναφορά στο εθνικό κέντρο  ήταν μόνιμη: στο σχολείο, το θέατρο κ.λπ. Μετά την ανταλλαγή πληθυσμών που έγινε το 1922-1923 σε  ποιες περιοχές εγκαταστάθηκαν οι Πόντιοι; Χατζηκυριακίδης: Τα προσφυγικά ρεύματα των Ελλήνων από την Ανατολία  ξεκίνησαν ήδη από το 1913-1914 και κορυφώθηκαν το 1922. Η ανταλλαγή των  πληθυσμών, όπως αυτή επιβλήθηκε από την ελληνοτουρκική συνθήκη της  Λωζάνης (1923), απλώς ολοκλήρωσε την οριστική εκρίζωση του ελληνικού  στοιχείου από τα παράλια και την ενδοχώρα της Μ. Ασίας στο σύνολό της  (Ιωνία, Πόντος, Καππαδοκία κ.λπ.). Οι χιλιάδες πρόσφυγες, «θλιβερά ναυάγια της  πανελλήνιας συμφοράς του 1922», κατευθύνθηκαν κυρίως προς τη  Β. Ελλάδα (Θεσσαλονίκη, Δράμα, Κιλκίς, Σέρρες, Πιερία κ.α.) καθώς και στην  Αθήνα, τον Πειραιά και πολύ λιγότερο σε άλλα μέρη της νησιωτικής και  ηπειρωτικής Ελλάδας (Κρήτη, Ήπειρος κλπ.) καθώς ακόμη και στην Κύπρο.  Παρά την τραγικότητα των συνθηκών υπό τις οποίες εγκατέλειψαν τις  πατρογονικές εστίες τους, οι πρόσφυγες -εν προκειμένω οι πρόσφυγες εκ  Πόντου- κατάφεραν να «ριζώσουν» στη μητροπολιτική Ελλάδα και να ξεκινήσουν  έναν επίπονο αγώνα επιβίωσης. Η αποφασιστικότητά τους, η παιδεία και ο  πολιτισμός τους δεν άργησαν να «φέρουν καρπούς». Κοντολογίς ό,τι έχασε  ο Ελληνισμός στις εστίες του εκείθεν του Αιγαίου, το κέρδισε σε δύναμη και  αποτελεσματικότητα στη μητροπολιτική Ελλάδα με την άφιξη των προσφύγων. Οι πρόσφυγες εκ Πόντου όμως όχι μόνο δε σταμάτησαν ποτέ να «αναστορούν  τα παλαιά» αλλά και προσπαθούν να μάθουν στις επόμενες γενιές την ιστορία  και τον πολιτισμό του Ποντιακού Ελληνισμού και κυρίως να μεταλαμπαδεύσουν  σ’ αυτές την αγάπη τους για την αλησμόνητη πατρίδα. Είναι όλοι οι Πόντιοι χριστιανοί ή ζούνε ακόμα και σήμερα  στην Τουρκία Πόντιοι που εξισλαμίστηκαν; Χατζηκυριακίδης: Λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις διώξεις που υπέστη το χριστιανικό  στοιχείο και τις αθρόες εξισλαμίσεις στις οποίες εξωθήθηκε, είναι εύλογη η  ύπαρξη ενός σημαντικού αριθμού εξισλαμισθέντων Ελλήνων στις περιοχές του  Πόντου. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι η ανταλλαγή των πληθυσμών είχε ως  μοναδικό κριτήριό της το θρήσκευμα* όσοι Έλληνες του Πόντου φαίνονταν  ως μουσουλμάνοι, μεταξύ αυτών πολυάριθμοι κρυπτοχριστιανοί (πολύ ενδιαφέρον  θέμα σε όλες τις πτυχές του μέχρι και τις ημέρες μας, εξετάστηκε επισταμένως  από τον καθηγητή Κ. Φωτιάδη), μοιραία εξαιρέθηκαν από τη διαδικασία της  ανταλλαγής (αγνοήθηκε παντελώς η καταγωγή και η βούλησή τους). Ενδεικτικές  της ύπαρξης τέτοιων πληθυσμών στην Τουρκία είναι οι αιτήσεις ορισμένων προς  το ελληνικό ΥΠ.ΕΞ μέχρι και το 1938, στις οποίες εξέφραζαν μάταια τη σφοδρή  επιθυμία τους να γίνουν δεκτοί στην Ελλάδα, κοντά στους συγγενείς τους που  πρόσφυγες είχαν εγκατασταθεί σε περιοχές της Β. Ελλάδας, π.χ. επαρχία Σιντικής. Γενικότερα πάντως, μακριά από υπερβολές και μεγαλοστομίες, οφείλουμε να  είμαστε πολύ προσεκτικοί με αυτά τα θέματα. Οφείλουμε λ.χ. να σημειώσουμε  ότι άλλο είναι να γνωρίζει κανείς –άραγε πόσοι σήμερα πια- τον εξισλαμισμό τους και άλλο είναι η συνείδηση και η εθνική ταυτότητα. Είναι λάθος, κατά τη γνώμη  μου, αυτά τα δύο να συγχέονται- συχνά όχι τυχαία από θερμοκέφαλους-  καθώς τέτοιες πρακτικές αναμφίβολα δημιουργούν ποικίλα προβλήματα και  ασφαλώς απομακρύνονται από την αλήθεια και την επιστημονική προσέγγιση. Οι Τούρκοι σήμερα δεν αποδέχονται την ύπαρξη Ποντίων στην επικράτεια  τους. Κατηγοριοποιούν όλους τους καυκάσιους πληθυσμούς της Β.Α.  Τουρκίας σαν «Λαζούς». Ποια είναι η διαφορά μεταξύ Ποντίων και Λαζών; Χατζηκυριακίδης: Οι Λαζοί δεν έχουν καμία σχέση με τους Έλληνες του Πόντου.  Ατυχώς ο συσχετισμός αυτός έγινε από τους Ποντίους στην Ελλάδα, ιδιαίτερα μετά  τη δεκαετία του 1960. Γι’ αυτό ευθύνονται άστοχοι και κενοί περιεχομένου  στίχοι νεοποντιακών τραγουδιών και κυρίως αστείες ερμηνείες-ετυμολογίες του  όρου «Λαζοί» από το «η Ελλάς ζει». Οι Λαζοί, νομάδες και φιλοπόλεμοι όπως  έχει δείξει η ιστορία, συγγενεύουν με τα γεωργιανά φύλα και εντάσσονται  στην ιβηρική γλωσσική οικογένεια. Εκχριστιανίστηκαν τον 6ο αιώνα αλλά  εξισλαμίστηκαν με την κατάκτηση της Τραπεζούντας. Σήμερα επιχειρείται από  τους Τούρκους η εισαγωγή ενός νέου όρου –αβασάνιστα υιοθετείται και από  αρκετούς Έλληνες- που τεχνηέντως και δολίως σκοπεύει να υποκαταστήσει  και τελικά να εξαφανίσει τον όρο «Έλληνας του Πόντου», ή καλύτερα  «ρωμιός». Δεν είναι άλλη από τον όρο «Μαυροθαλασσίτης», και «μαυροθαλασσίτικος»  ο πολιτισμός του! Σήμερα η χρήση του δεν προκαλεί καμία εντύπωση, τι θα απογίνει  όμως μετά από δεκαετίες όταν πια αφενός ο συγκεκριμένος όρος θα έχει  επικρατήσει και αφετέρου οι μνήμες θα έχουν σβήσει και το 1922 θα ανήκει  στο απώτατο παρελθόν? ■ Τη συνέντευξη έλαβε ο Κύρο Πόντε το Νοέμβριο του 2010 © Die Web-Seiten von greek-book.de, ihre Struktur und sämtliche darin enthaltenen  Funktionalitäten, Informationen, Daten, Texte, Bild- und Tonmaterialien sowie alle zur  Funktionalität dieser Web-Seiten eingesetzten Komponenten unterliegen dem gesetzlich  geschützten Urheberrecht von greek-book.de. Der Nutzer darf die Inhalte nur im Rahmen  der angebotenen Funktionalitäten der Web-Seiten für seinen persönlichen Gebrauch nutzen  und erwirbt im Übrigen keinerlei Rechte an den Inhalten. Die Reproduktion oder Modifikation  von Texten ganz oder teilweise ist ohne schriftliche Genehmigung von greek-book.de untersagt.  Unter dieses Verbot fällt insbesondere die gewerbliche Vervielfältigung per Kopie, die Aufnahme  in elektronische Datenbanken und die Vervielfältigung auf CD-Rom. πηγή:http://greek-book.de/page/30 Ανάρτηση από:dimiourgia-epikinonia.blogspot.gr