Το άσυλο αλητοπαίδων ιδρύθηκε το έτος 1926 σε περιοχή της Καλαμαριάς δίπλα στα περίφημα Κτηνοτροφικά, στο γνωστό μέχρι σήμερα χώρο του “Αριστοτέλη”, έκτασης τριάντα στρεμμάτων. Σκοπός του ασύλου ήταν η παροχή διαμονής και περίθαλψης σε εγκαταλειμμένα παιδιά.
Το άσυλο αρχικά στεγάστηκε σε ξύλινες παράγκες που είχαν κατασκευάσει οι συμμαχικές δυνάμεις για την κάλυψη των αναγκών τους κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων και του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα εγκαίνια του κατοπινού ορφανοτροφείου έκανε ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας Ιωάννης Μεταξάς.
Τα πρώτα 100 ορφανά παιδιά από ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα φιλοξενήθηκαν στις νέες εγκαταστάσεις. “Ένα πιάτο φαγητό και ένα κρεβάτι για να κοιμηθείς εκείνη την εποχή ήταν μεγάλη, πολύ μεγάλη υπόθεση”, θυμάται ο κ. Τσιφλόγλου. Για τα ορφανά όμως μια νέα ταλαιπωρία ξεκινούσε.
"Τριγυρνούσαμε από ίδρυμα σε ίδρυμα"
Η οικονομική κατάσταση της χώρας λίγο μετά τη μικρασιατική καταστροφή ήταν δραματική. Η φτώχεια, η ανέχεια και ο φόβος είχαν γίνει βίωμα για χιλιάδες Έλληνες. Στο κλίμα αυτό τα ορφανά του “Αριστοτέλη” ήταν τυχερά επειδή εξασφάλιζαν έστω ένα κομμάτι ψωμί.
“Το νέο κτίριο του ορφανοτροφείου εγκαινιάστηκε επί Μεταξά, λίγο μετά που ανέλαβε την εξουσία. Μέχρι να ολοκληρωθεί, εμείς τα ορφανά μείναμε στον δρόμο. Στην πραγματικότητα γίναμε περιπλανώμενοι. Από τον Οκτώβριο του 1940 και μέχρι το 1945 τριγυρνούσαμε από ίδρυμα σε ίδρυμα. Το κτίριο όπου στεγαζόμασταν είχε γίνει νοσοκομείο και μετά το είχαν επιτάξει οι Γερμανοί”, θυμούνται οι Αριστοτελίτες. Η έξωση των ορφανών του “Αριστοτέλη” δεν θα ήταν η πρώτη ούτε η τελευταία.
Ο πόλεμος διέλυσε τα πάντα. Τα περίφημα ξένα σχολεία στη Θεσσαλονίκη είχαν ερημώσει, αφού οι μαθητές τους είτε διέφυγαν από τη χώρα είτε εξοντώθηκαν. Τα ορφανά παιδιά μεταφέρθηκαν στη Ρουμανική σχολή, μετά στις κατασκηνώσεις Χορτιάτη, στην Εβραϊκή σχολή, στον χώρο της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης, στο Γαλλικό Ινστιτούτο, στο 6ο Δημοτικό Σχολείο Καλαμαριάς. “Πείνα και ψείρες μάς ταλαιπωρούσαν”, θυμούνται οι τρόφιμοι.
Τεχνική σχολή "Αριστοτέλης"
“Κατά τη γνώμη μας δεν έπρεπε να κλείσει το ορφανοτροφείο και κυρίως δεν έπρεπε να κλείσει η τεχνική σχολή του Αριστοτέλη. Οι ξυλουργοί μας έφτιαξαν τα έδρανα της Βουλής των Ελλήνων. Από τη σχολή αποφοίτησαν πολύ γνωστοί σήμερα επιπλοποιοί. Τότε μαθαίναμε μια τέχνη και αυτό ήταν σημαντικό. Το κράτος έδινε έμφαση στους τεχνίτες. Τώρα οι τεχνικές σχολές είναι ελάχιστες”, λέει ο αντιπρόεδρος του συλλόγου Ματθαίος Ματθαιόπουλος, ο οποίος δίδαξε στη σχολή του “Αριστοτέλη”.
Η Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων του Αριστοτέλη λειτούργησε από το 1926, ενώ σταδιακά δημιουργήθηκαν και τα Ειδικά Εκπαιδευτικά Τεχνικά Τμήματα για την παροχή ειδικών γνώσεων στους τροφίμους. Δεκάδες ή μάλλον εκατοντάδες μηχανουργοί, ξυλουργοί, σιδηρουργοί, υποδηματοποιοί βγήκαν στην αγορά εργασίας. “Μας έδιναν ένα κασελάκι με τα εργαλεία μας στο χέρι και φεύγαμε”, θυμάται ο υπεύθυνος δημοσίων σχέσεων του συλλόγου Μιχαήλ Αποστολίδης.
Τα δύσκολα μετά την αποφοίτηση
Οι απόφοιτοι θυμούνται τα δύσκολα χρόνια μετά την αποφοίτηση. “Κοιμόμασταν δέκα ένδεκα άτομα μαζί σε ένα μικρό διαμέρισμα που είχε νοικιάσει κάποιος μεγαλύτερος από εμάς απόφοιτος. Όταν βρίσκαμε κάποια δουλειά, του δίναμε λεφτά για τον ύπνο και το φαγητό. Δεν είχαμε κανέναν. Κάποια μέρα μαζευτήκαμε πολλοί και πήγαμε στον υπουργό Βόρειας Ελλάδας να μας βρει δουλειά. Εκείνος έκανε ότι έπαιρνε ένα τηλέφωνο και δήθεν μας είχε ήδη τακτοποιήσει σε μια δουλειά σε βαφείο. Τίποτε δεν έγινε. Βολευτήκαμε μόνοι μας. Ο ένας βοήθησε τον άλλον. Και σίγουρα μας βοήθησαν οι τεχνίτες που είχαμε για δασκάλους στη σχολή”, θυμούνται σήμερα οι απόφοιτοι.
Μικρές και μεγάλες περιπέτειες παιδιών που μεγάλωσαν σε ένα ίδρυμα σαν αδέλφια. Ο Σύλλογος Αποφοίτων Ορφανοτροφείου “Ο Αριστοτέλης” ιδρύθηκε λίγα χρόνια μετά το οριστικό κλείσιμο του ιδρύματος και η πορεία του αποδεικνύει πως τα ορφανά των δεκαετιών 1940 και 1950 έμειναν δεμένα για πάντα.
Ίσως η πιο συγκινητική στιγμή για τους ανθρώπους αυτούς, την οποία διηγούνται ακόμη και τώρα στο πρώην αναρρωτήριο του ορφανοτροφείου τους, δηλαδή στα σημερινά γραφεία του συλλόγου τους, είναι αυτή που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο στις 13 Σεπτεμβρίου. Τότε ανοίγει το απουσιολόγιο και διαβάζονται δυνατά τα ονόματα αυτών που έφυγαν για πάντα.
Το περίεργο πείραμα: Ένα έγκλημα χωρίς τιμωρία
Η σκοτεινή ιστορία των Αριστοτελιτών που έπεσαν θύματα ενός παράξενου πειράματος το 1945 αποκαλύφθηκε πριν από μερικά χρόνια, όταν με πρωτοβουλία του διοικητικού συμβουλίου του σωματείου αποτυπώθηκε σε λεύκωμα η ιστορία τους.
Πληροφορίες, που όμως δεν έχουν εξακριβωθεί, αναφέρουν πως στα πειράματα κάποιου μεγαλογιατρού που στα δύσκολα χρόνια του Εμφυλίου διατηρούσε το εργαστήριό του στο κέντρο της Θεσσαλονίκης πήραν μέρος και ορφανά παιδιά από άλλα ιδρύματα, όπως το Παπάφειο.
Οι Αριστοτελίτες χαρακτήρισαν την υπόθεση “έγκλημα χωρίς τιμωρία” και η ιστορία των ορφανών έχει πλέον διαδοθεί από στόμα σε στόμα. Τα στοιχεία όμως είναι ελλιπή, οι μνήμες θολές και ο χρόνος έχει αμβλύνει την οργή των θυμάτων. “Μας έβαζαν επί 20 λεπτά στο μηχάνημα και σε διάφορες στάσεις του κεφαλιού. Μετά, όταν φεύγαμε, ήμασταν σαν ζαλισμένα κοτόπουλα. Ένας άλλος γιατρός ερχόταν μέσα στο ορφανοτροφείο, είχε έναν μαρκαδόρο και μας σημάδευε στο κεφάλι. Αυτό το σημάδι δεν έβγαινε με τίποτε. Όσο και αν το έπλενες, δεν έβγαινε. Μετά μας βάζανε στη σειρά και μας πήγαιναν στο ιατρείο που ήταν στη λεωφόρο Νίκης, στον Λευκό Πύργο”, εξιστορεί ο κ. Τσιφλόγλου.
“Όσοι έχουμε κάνει τρεις και περισσότερες φορές ακτινοβολίες έχουμε σήμερα σοβαρά προβλήματα υγείας. Πολλοί γιατροί που μας εξέτασαν υποστηρίζουν πως πρόκειται για μια μορφή καρκίνου”. Ο Ματθαίος Ματθαιόπουλος, μέλος του συλλόγου αποφοίτων, δίνει τις δικές του εξηγήσεις για τα πειράματα: “Τα περισσότερα πειράματα έγιναν σε παιδιά που ήταν ορφανά και από τους δύο γονείς”.
Η περίεργη υπόθεση ήρθε στο φως με αφορμή μια εισήγηση στο 20ό Πανελλήνιο Συνέδριο Χειρουργικής που είχε γίνει στην Αθήνα. Τα παιδιά που είχαν τότε υποβληθεί στις ακτινοβολίες έπασχαν από κασίδα, δηλαδή από τριχομυκητίαση του τριχωτού της κεφαλής. Το άμεσο αποτέλεσμα ήταν να αλλάζουν σε κάποια σημεία χρώμα τα μαλλιά τους ή ακόμη και να πέφτουν, όμως σίγουρα η αντιμετώπιση που ακολουθήθηκε δεν ήταν η ενδεδειγμένη.
“Η χρήση της ιονίζουσας ακτινοβολίας για την αντιμετώπιση της τριχομυκητιάσεως του τριχωτού της κεφαλής κατά το παρελθόν και για πολλές δεκαετίες ήταν η θεραπεία που ακολουθούνταν. Ωστόσο, συνέπεια της θεραπευτικής μεθόδου είναι η εμφάνιση κακοήθους νεοπλάσματος στην περιοχή της κεφαλής και του τραχήλου”, αναφέρεται σε σχετική ιατρική ανακοίνωση.
Τα περισσότερα από τα παιδιά που ακτινοβολήθηκαν τότε δεν είχαν κανένα πρόβλημα στο τριχωτό μέρος της κεφαλής τους. Αντίθετα, όπως οι ίδιοι ισχυρίζονται, ακτινοβολήθηκαν όχι για
Της ΣΤΕΛΙΝΑΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΙΔΟΥ
Οι απόφοιτοι, που αριθμούν τους περίπου 20.000 σε όλη την Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, αισθάνονται τυχεροί, διότι τουλάχιστον βρήκαν ένα πιάτο φαγητό, ένα κρεβάτι σε καιρούς δύσκολους, που οι άνθρωποι πέθαιναν από την πείνα
Οι φωνές των περίπου 1.000 ορφανών παιδιών που ζούσαν στο Εθνικό Ίδρυμα Προστασίας Απόρων Παίδων Μακεδονίας “Ο Αριστοτέλης” αντηχούν ακόμη, θαρρείς, στο κτίριο στην οδό Κολοτούρου 14, στην Καλαμαριά, όπου στεγάζονται το δημοτικό ιατρείο, ο παιδικός σταθμός του δήμου, το ΚΑΠΗ και τα γραφεία του Πολιτιστικού Συλλόγου των Αποφοίτων Ορφανοτροφείου "Ο Αριστοτέλης".
Εδώ, στα γραφεία του συλλόγου στο 2ο όροφο του κτιρίου, που στέγαζε το ορφανοτροφείο, δίπλα στους κοιτώνες, όπου κάποτε κοιμόνταν όλοι μαζί, ο πρόεδρος Κώστας Αθανασιάδης, ο γενικός γραμματέας του Συλλόγου Γιώργος Τσιφλόγλου και ο υπεύθυνος Δημοσίων Σχέσεων Ματθαίος Ματθαιόπουλος ξετυλίγουν το νήμα των αναμνήσεών τους και μας γυρίζουν πίσω στο χρόνο.
Τα ορφανά της Καλαμαριάς
1926. Στη Θεσσαλονίκη, όπου έχουν συρρεύσει πρόσφυγες της μικρασιατικής καταστροφής, η ανάγκη για τη δημιουργία ακόμη ενός ορφανοτροφείου για τα παιδιά που "δεν έχουν στον ήλιο μοίρα" είναι μεγάλη. Το Άσυλο Αλητοπαίδων, όπως ονομάστηκε αρχικά, δημιουργήθηκε σε περιοχή της Καλαμαριάς δίπλα στα περίφημα "Κτηνοτροφικά", στο γνωστό μέχρι και σήμερα χώρο του "Αριστοτέλη", έκτασης 30 στρεμμάτων, με σκοπό τη συγκέντρωση και την περίθαλψη των εγκαταλειμμένων παιδιών. Το άσυλο αρχικά στεγάστηκε σε ξύλινες παράγκες που είχαν κατασκευάσει οι σύμμαχοι για την κάλυψη των αναγκών τους κατά τη διάρκεια του Βαλκανικών Πολέμων και του Αʼ Παγκοσμίου Πολέμου. Επρόκειτο για μακρόστενες παράγκες, στις οποίες διέμεναν τα συμμαχικά στρατεύματα που διέρχονταν από τη Θεσσαλονίκη με προορισμό το μέτωπο.
Το Άσυλο Αλητοπαίδων μετονομάζεται πριν από το 1937 σε Αναμορφωτικό Ίδρυμα Μακεδονίας και λειτουργεί ως οργανισμός ιδιωτικού δικαίου υπαγόμενος στο υπουργείο Δικαιοσύνης. Το 1937 ο τότε πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς τοποθετεί το θεμέλιο λίθο για την ανέγερση του κτιρίου.
Μπορεί κανείς να φανταστεί την εποχή στην οποία αναφερόμαστε. Μία εποχή φόβου και πολιτικών αναταράξεων. Τα ορφανά παιδιά αναζητούν τη δική τους τύχη, που πλέον είναι συνυφασμένη με την εξέλιξη του ιδρύματος. Μέχρι σήμερα όλοι οι απόφοιτοι, που αριθμούν περίπου τους 20.000 σε όλη την Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, θεωρούν τους εαυτούς τους τυχερούς, διότι τουλάχιστον βρήκαν ένα πιάτο φαγητό, ένα κρεβάτι σε καιρούς δύσκολους, που οι άνθρωποι πέθαιναν από την πείνα, έμαθαν μία τέχνη -πολύτιμο εφόδιο για τη μετέπειτα ζωή τους.
Η ανέγερση του κτιρίου του ασύλου έγινε από δύο εκλεκτούς αρχιτέκτονες, τον Γιώργο Σαρηβαλάση και τον Παναγιώτη Μακαρονίδη, και η εγκατάσταση των ορφανών στις νέες εγκαταστάσεις γίνεται το Νοέμβριο του 1939. Τον Οκτώβριο του ʼ40, και ενώ η Ελλάδα μπαίνει στη δίνη του Βʼ Παγκοσμίου Πολέμου, το κτίριο επιτάσσεται και λειτουργεί ως νοσοκομείο. Από το 1940 έως το 1946 τα ορφανά, διωγμένα από τη μόνιμη στέγη που μόλις είχαν αποκτήσει, βιώνουν εκτός από το φάσμα της πείνας και του θανάτου τις εφιαλτικές ημέρες της συνεχούς περιπλάνησης και των προσωρινών εγκαταστάσεων σε διάφορα ιδιωτικά σχολεία, των οποίων η λειτουργία είχε ανασταλεί λόγω πολέμου.
“Θα θυμόμαστε πάντα όσα μας ένωσαν”
Το Εθνικό Ίδρυμα Προστασίας Απόρων Παίδων Μακεδονίας, το οποίο αποκτά από το 1946 και την πρόσθετη ονομασία "Αριστοτέλης", με την οποία θα γίνει γνωστό, λειτουργεί από το τέλος του Βʼ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι και τις αρχές του 1983 στο χώρο της Καλαμαριάς. Υπολογίζεται ότι ο συνολικός αριθμός των παιδιών που φιλοξενήθηκαν κατά καιρούς στον “Αριστοτέλη” φτάνει τα 19.500. Ο “Αριστοτέλης” σφάλισε για πάντα τις πόρτες του το 1983, αφού δεν κρινόταν αναγκαία η συνέχιση της ύπαρξής του λόγω έλλειψης ορφανών παιδιών.
"Θα κουβαλούμε πάντα όλα όσα μας ένωσαν. Θυμάμαι, μόλις βγάζαμε το δημοτικό σχολείο, δίναμε εξετάσεις και παίρναμε κάποια μαθήματα γυμνασίου. Παράλληλα ανάλογα με τη βαθμολογία μας φοιτούσαμε σε κάποια τεχνική σχολή. Οι μαθητές με την καλύτερη βαθμολογία πήγαιναν στο μηχανουργείο, οι μέτριοι στο ξυλουργείο, αυτοί που βαθμολογικά ήταν πιο κάτω γίνονταν ραφτάδες ή τσαγκάρηδες. Ό,τι υπήρχε ανάγκη δηλαδή εκείνη την εποχή, για να βγούμε στην κοινωνία, να έχουμε μια δουλειά και να κερδίσουμε το ψωμί μας", λέει ο Ματθαίος Ματθαιόπουλος.
Ο Γιώργος Τσιφλόγλου, απόφοιτος του “Αριστοτέλη”, που μέχρι σήμερα εκδίδει την εφημερίδα του συλλόγου "Ο Αριστοτέλης", εργάστηκε επί σειρά ετών ως αθλητικογράφος μεταδίδοντας τα αποτελέσματα των αγώνων της ομάδας του "Αριστοτέλη" και του Απόλλωνα Καλαμαριάς. Ο Τσιφλόγλου υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη της ποδοσφαιρικής ομάδας του ιδρύματος και επί σειρά ετών εργαζόταν ως αθλητικογράφος στην εφημερίδα “Αθλητικά Νέα”. “Η αθλητικογραφία ήταν και παραμένει το μεράκι μου”, λέει σήμερα, που εκδίδει την εφημερίδα του συλλόγου.
Εκείνη την εποχή η ποδοσφαιρική ομάδα του ορφανοτροφείου "Αριστοτέλης" με έδρα το γήπεδο του ιδρύματος, ένα από τα ελάχιστα που υπήρχαν τότε, αποτέλεσε "θερμοκήπιο" πολλών ταλέντων, όπως ο Κυρ. Μηταριώτης, που αργότερα έπαιζε στον Απόλλωνα Καλαμαριάς, ο Λαζ. Βλαχοπαναγιώτης, που έπαιζε μετά στον Ηρακλή, ο Γ. Ελευθεριάδης, που έπαιξε στο Μακεδονικό, την ΑΕΚ και τον Άρη κ.ά.
Η δεκαετία του ʼ50 βρίσκει δύο ομάδες της Καλαμαριάς, τον Αριστοτέλη και τον Απόλλωνα, που έκανε προπόνηση στο γήπεδο του ιδρύματος, να αναπτύσσουν στενή σχέση. Η αγωνία για τα αποτελέσματα των αγώνων, τα οποία κατέγραφε ο αθλητικογράφος Γ. Τσιφλόγλου, ήταν έκδηλη. Άλλωστε το σύνθημα που κυριαρχούσε ήταν "Ένας Θεός, μία πίστη, ένας Απόλλων και ένας Αριστοτέλης".
Κοιτώντας τις κιτρινισμένες από το χρόνο φωτογραφίες οι Αριστοτελίτες θυμούνται: "Στις 6 το πρωί είχαμε εγερτήριο. Κάναμε πρωινή γυμναστική, παίρναμε πρωινό και κάναμε την έπαρση της σημαίας. Στις 8.30 πηγαίναμε στα συνεργεία, όπου δουλεύαμε μέχρι τη 1.30. Μετά πηγαίναμε για φαγητό και στη συνέχεια μέχρι το απόγευμα, στις 6, κάναμε τα μαθήματα του σχολείου. Μετά το απόγευμα ήμασταν ελεύθεροι. Παίζαμε μπάλα... Κοιμόμασταν πολλοί μαζί στους κοιτώνες και ερχόταν ο επιστάτης να ελέγξει τις πατούσες μας, αν ήταν καθαρές. Όποιος είχε βρόμικα πόδια τον χτυπούσε με μία βέργα και τον έστελνε να τα πλύνει...".
Οι απόφοιτοι του “Αριστοτέλη” βρίσκονται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Ένας από αυτούς, που μέχρι σήμερα βοηθά τον Ελληνισμό, είναι ο Ζήσης Δαρδάλης. Ο πετυχημένος επιχειρηματίας, που διαθέτει εργοστάσια στην Αυστραλία και στην Ουγγαρία, υποστηρίζει με κάθε τρόπο τους Αριστοτελίτες και τις πρωτοβουλίες τους αλλά και συνολικά τους έλληνες μετανάστες. Όπως ο ίδιος έχει δηλώσει, δεν ξεχνά τα δύσκολα χρόνια της ορφάνιας του, αλλά και την ευκαιρία που του δόθηκε να κερδίσει τη ζωή του...
Ραντεβού το Σεπτέμβρη
Στην εκκλησία που οι ίδιοι οι Αριστοτελίτες έχουν χτίσει στο προαύλιο του ιδρύματος, στον ιερό ναό Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, στις 13 κάθε Σεπτέμβρη, οι Αριστοτελίτες ξαναβρίσκονται. Όλοι μαζί τιμούν όσους έφυγαν από τη ζωή αλλά και όλους όσοι βρίσκονται κοντά στο δραστήριο σύλλογο και διατηρούν ακόμη ζωντανή τη μνήμη αλλά και τη φλόγα των παιδικών χρόνων τους...
Οι Αριστοτελίτες κοιτούν τις φωτογραφίες και επαναλαμβάνουν με μία φωνή, που ίσως παραξενεύει τους νεότερους: "Σταθήκαμε τυχεροί, γιατί σε μία δύσκολη εποχή και μέσα στην ορφάνια και τη φτώχεια μας βρήκαμε ένα χέρι βοήθειας".
* Σημαντικό υλικό για το άρθρο αντλήθηκε από το βιβλίο που εκδόθηκε από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού με τίτλο "Ο Αριστοτέλης Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων" με την επιστημονική επιμέλεια του Κυριάκου Στ. Χατζηκυριακίδη.
“Έγκλημα χωρίς τιμωρία” για μια σκοτεινή υπόθεση με πρωταγωνιστές τα ορφανά
Οδυνηρά τα επακόλουθα ακτινοβολιών στις οποίες υποβλήθηκαν το 1947 παιδιά του ορφανοτροφείου.
Το ονόμασαν οι ίδιοι οι Αριστοτελίτες "έγκλημα χωρίς τιμωρία". Κάποιοι υποφέρουν μέχρι σήμερα από τα οδυνηρά επακόλουθα εκείνων των ακτινοβολιών, που τους υποχρέωναν να κάνουν σε ένα ιατρείο στο Λευκό Πύργο.
Τα γεγονότα θάμπωσαν από το χρόνο, αλλά η μνήμη των τραυματικών περιστατικών του 1947 είναι ακόμη ζωντανή.
"Ήμασταν παιδιά από 6 έως 8 χρόνων. Μας φόρτωναν σε ένα φορτηγό και μας πήγαιναν σε ένα ιατρείο. Εκεί ο γιατρός έβαζε το κεφάλι μας κάτω από ένα μηχάνημα, όπως αυτό που βγάζουμε ακτίνες, και μας έκαναν ακτινοβολίες… Μετά μας ξαναγύριζαν πίσω. Τις επόμενες ημέρες έπεφταν τούφες τα μαλλιά μας. Εγώ ευτυχώς έκανα ακτινοβολίες μόνο μια φορά. Θυμάμαι, όταν με πήγαν στο ιατρείο, το έσκασα κι άρχισα να τρέχω με τα πόδια μέχρι τη νομαρχία και μετά πίσω στο ίδρυμα. Μόλις με είδε ο επιστάτης, με ρώτησε: Τι θες εδώ; Και μʼ έστειλε πίσω στο ιατρείο", λέει ο κ. Ματθαιόπουλος.
Τα γεγονότα, όπως καταγράφηκαν και σε λεύκωμα που εκδόθηκε για την ιστορία του ιδρύματος έχουν ως εξής:
"Κάποιο πρωινό οι υπεύθυνοι του ιδρύματος συγκέντρωσαν εκτάκτως όλα τα παιδιά και τους ανακοίνωσαν ότι κάποιο από αυτά έπασχε από ʽκασίδαʼ, δηλαδή από την αρρώστια που προκαλούσε τριχόπτωση. Αντί να απομονώσουν και να θεραπεύσουν το συμπτωματικό αυτό περιστατικό, αποφάσισαν να υποβάλουν ʽπροληπτικάʼ σε ʽθεραπευτική αγωγήʼ (ακτινοβολίες) σχεδόν όλα τα παιδιά. Κατά την είσοδό τους στην τραπεζαρία το μεσημέρι της ίδιας ημέρας και έπειτα από μία στιγμιαία εξέταση του τριχωτού της κεφαλής από το γιατρό τα υποψήφια για ʽθεραπείαʼ παιδιά σημαδεύονταν στο κεφάλι με έναν μαρκαδόρο με το σχήμα του σταυρού. Το σημάδι αυτό του μαρκαδόρου δεν έφευγε από το δέρμα, όσο κι αν τα παιδιά το προσπαθούσαν.
”Για τις ακτινοβολίες επιλέγονταν παιδιά που είχαν χάσει και τους δύο γονείς τους. Φορτώνονταν κατά ομάδες σε στρατιωτικά οχήματα και οδηγούνταν σε ιατρείο στην περιοχή του Λευκού Πύργου. Εκεί ο γιατρός τα ακινητοποιούσε σε ένα κρεβάτι με ένα ηλεκτρικό μηχάνημα-προβολέα και τα ακτινοβολούσε για πέντε-δέκα λεπτά της ώρας. Όσα παιδιά δεν παρέμεναν εντελώς ακίνητα στη διάρκεια της εκπομπής των ακτίνων υφίσταντο εγκαύματα στα αυτιά ή σε άλλα σημεία έξω από το τριχωτό του κεφαλιού. Μετά το τέλος της ακτινοβολίας τα παιδιά έμπαιναν στο αυτοκίνητο και επέστρεφαν στο ίδρυμα.
”Μέσα σε λίγες ημέρες τα πυκνά μαλλιά των παιδιών άρχιζαν να πέφτουν τούφες, ώσπου τα κεφάλια τους έμεναν εντελώς γυμνά. Τότε σύμφωνα με την ακολουθούμενη ʽθεραπευτική αγωγήʼ τα παιδιά έμπαιναν ξανά στη σειρά, για να αλείψουν το κεφάλι τους με μία ειδική αλοιφή και ιώδιο, που θα βοηθούσαν στο να αρχίσουν να φυτρώνουν οι καινούργιες τρίχες. Όλα περίμεναν με λαχτάρα τα νέα τους μαλλιά, αλλά οι τρίχες που έβγαιναν ήταν λεπτές, αραιές και άσπρες! Τότε επαναλαμβανόταν για δεύτερη φορά η ʽθεραπείαʼ...
”Εκείνοι που έκαναν μία φορά ακτινοβολία ήταν οι τυχεροί. Κάποιοι έχαναν απλά τα μαλλιά τους, κάποιοι όχι. Εκείνοι που έκαναν δεύτερη φορά ακτινοβολία έχουν σήμερα προβλήματα με την υγεία τους και εκείνοι που υποβλήθηκαν σε τρίτη ακτινοβολία βρίσκονται σήμερα στη δεινότερη θέση. Τα κεφάλια τους είναι γεμάτα ανοιχτές πληγές, που αιμορραγούν", θυμάται ο Αριστοτελίτης Εμμανουήλ Αναστασιάδης.
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι τα πειράματα είχαν ευρύτερο χαρακτήρα εκείνη την εποχή, αφού πήραν μέρος σε αυτά και ορφανά από το Παπάφειο. Τα αρχεία της υπόθεσης, όπως φαίνεται, έχουν χαθεί οριστικά. Ο γιατρός που έκανε τις ακτινοβολίες πέθανε το 1951. Το ίδιο και το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό του ιδρύματος, που εκείνη την εποχή συμμετείχε στη... διαδικασία.
Το σίγουρο είναι ότι ορισμένοι από τους Αριστοτελίτες που υποβλήθηκαν για περισσότερες από δύο φορές στα... πειράματα έχουν "πολλαπλά καρκινώματα δέρματος τριχωτού κεφαλής και δεξιού πτερυγίου ωτός σε έδαφος ακτινοβοληθέν".
Στο 20ό πανελλήνιο συνέδριο χειρουργικής, το οποίο διεξήχθη το 1996 στην Αθήνα, υπήρξε μία ιατρική ανακοίνωση που σχετιζόταν με το θέμα και ανέφερε τα εξής: "Η χρήση της ιονίζουσας ακτινοβολίας για τη θεραπεία της τριχοφυτιάσεως του τριχωτού της κεφαλής εφαρμόστηκε κατά το παρελθόν για πολλές δεκαετίες. Τα απώτερα αποτελέσματα της θεραπευτικής μεθόδου είναι η εμφάνιση κακοηθών νεοπλασμάτων της περιοχής της κεφαλής και του τραχήλου".
Στην έκδοση του βιβλίου "Ο Αριστοτέλης, Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων", που έγινε από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού, αναφέρεται ο καλύτερος ίσως επίλογος αυτής της τραγικής ιστορίας, γραμμένος από τους ίδιους τους Αριστοτελίτες: "...Μη δυσκολευθούμε να συγχωρέσουμε με την καρδιά μας αυτούς που μας έφταιξαν... Ας είμαστε βέβαιοι ότι εκτός από το Θεό και οι άνθρωποι θα μας επιβραβεύσουν".
πηγή:http://www.makthes.gr/news/reportage/67021/
 |
| Οι κ. Ματθαιόπουλος, Τσιφλόγλου και Αποστολίδης |
Ημερομηνία: 29/12/2010
Οι κ. Ματθαιόπουλος, Τσιφλόγλου και Αποστολίδης αποτελούν τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου του συλλόγου αποφοίτων του “Αριστοτέλη”, του ορφανοτροφείου στην Καλαμαριά που από το 1926 έως το 1983 λειτούργησε ως τεχνική σχολή, βγάζοντας μερικούς από τους καλύτερους έλληνες τεχνίτες.
Μνήμες από την πολύκροτη ιστορία του ορφανοτροφείου.
Από τις σκοτεινές στιγμές της ιστορίας τα περίεργα
Μνήμες από την πολύκροτη ιστορία του ορφανοτροφείου.
Από τις σκοτεινές στιγμές της ιστορίας τα περίεργα
πειράματα μεγαλογιατρού της Θεσσαλονίκης
το 1945 σε βάρος των ορφανών.
Της Στελίνας Μαργαριτίδου
Ήταν 17 Μαρτίου 1983 όταν γράφτηκε η τελευταία σελίδα στην πολύκροτη ιστορία του ορφανοτροφείου
"Αριστοτέλης", μια ιστορία που αφορά όχι μόνο την Καλαμαριά ή τη Θεσσαλονίκη αλλά ολόκληρη την Ελλάδα.
Από τότε μέχρι σήμερα τα ορφανά του ασύλου “Αριστοτέλης” διατηρούν άσβηστες τις μνήμες του παρελθόντος, τα μυστικά και τις περιπέτειες από τα δύσκολα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου.
Στον πρώτο όροφο του κτιρίου, που βρίσκεται στην οδό Κολοτούρου, υπήρχαν η τραπεζαρία, το μαγειρείο, οι αποθήκες τροφίμων, τα λουτρά, τα πλυντήρια, το υποδηματοποιείο και οι αίθουσες της ε’ και στ’ τάξης του δημοτικού του ορφανοτροφείου “Αριστοτέλης”. Στο πρώην αναρρωτήριο του ορφανοτροφείου συναντιούνται μέχρι σήμερα τα 200 μέλη του συλλόγου, όλοι απόφοιτοι του “Αριστοτέλη”.
Εδώ, στον φορτισμένο μνήμες χώρο, γράφτηκε στις 17 Μαρτίου 1983 η τελευταία σελίδα της ιστορίας του ορφανοτροφείου “Αριστοτέλης” που ταυτόχρονα λειτούργησε ως τεχνική σχολή, βγάζοντας μερικούς από τους καλύτερους έλληνες τεχνίτες.
Αυτό το κτίριο της οδού Κολοτούρου όχι μόνο υπήρξε ορφανοτροφείο, αλλά στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου χρησιμοποιήθηκε ως νοσοκομείο του ελληνικού στρατού την περίοδο 1940-41, στη συνέχεια ως μονάδα υγείας των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής την περίοδο 1941-44 και από την απελευθέρωση μέχρι την άνοιξη του 1945 ως νοσοκομείο του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου.
Σε αυτόν τον χώρο, που κάποτε έσφυζε από ζωή, από όνειρα, αλλά και αγωνίες, μισό αιώνα μετά δίνουν ραντεβού οι τελευταίοι Αριστοτελίτες και στη διάρκεια της χριστουγεννιάτικης γιορτής τους ζωντανεύουν μνήμες του παρελθόντος, ανασύρουν θαμμένα μυστικά.
Το άσυλο αλητοπαίδων
Στον πρώτο όροφο του κτιρίου, που βρίσκεται στην οδό Κολοτούρου, υπήρχαν η τραπεζαρία, το μαγειρείο, οι αποθήκες τροφίμων, τα λουτρά, τα πλυντήρια, το υποδηματοποιείο και οι αίθουσες της ε’ και στ’ τάξης του δημοτικού του ορφανοτροφείου “Αριστοτέλης”. Στο πρώην αναρρωτήριο του ορφανοτροφείου συναντιούνται μέχρι σήμερα τα 200 μέλη του συλλόγου, όλοι απόφοιτοι του “Αριστοτέλη”.
Εδώ, στον φορτισμένο μνήμες χώρο, γράφτηκε στις 17 Μαρτίου 1983 η τελευταία σελίδα της ιστορίας του ορφανοτροφείου “Αριστοτέλης” που ταυτόχρονα λειτούργησε ως τεχνική σχολή, βγάζοντας μερικούς από τους καλύτερους έλληνες τεχνίτες.
Αυτό το κτίριο της οδού Κολοτούρου όχι μόνο υπήρξε ορφανοτροφείο, αλλά στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου χρησιμοποιήθηκε ως νοσοκομείο του ελληνικού στρατού την περίοδο 1940-41, στη συνέχεια ως μονάδα υγείας των γερμανικών στρατευμάτων κατοχής την περίοδο 1941-44 και από την απελευθέρωση μέχρι την άνοιξη του 1945 ως νοσοκομείο του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου.
Σε αυτόν τον χώρο, που κάποτε έσφυζε από ζωή, από όνειρα, αλλά και αγωνίες, μισό αιώνα μετά δίνουν ραντεβού οι τελευταίοι Αριστοτελίτες και στη διάρκεια της χριστουγεννιάτικης γιορτής τους ζωντανεύουν μνήμες του παρελθόντος, ανασύρουν θαμμένα μυστικά.
Το άσυλο αλητοπαίδων
Το άσυλο αλητοπαίδων ιδρύθηκε το έτος 1926 σε περιοχή της Καλαμαριάς δίπλα στα περίφημα Κτηνοτροφικά, στο γνωστό μέχρι σήμερα χώρο του “Αριστοτέλη”, έκτασης τριάντα στρεμμάτων. Σκοπός του ασύλου ήταν η παροχή διαμονής και περίθαλψης σε εγκαταλειμμένα παιδιά.
Το άσυλο αρχικά στεγάστηκε σε ξύλινες παράγκες που είχαν κατασκευάσει οι συμμαχικές δυνάμεις για την κάλυψη των αναγκών τους κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων και του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα εγκαίνια του κατοπινού ορφανοτροφείου έκανε ο τότε πρωθυπουργός της Ελλάδας Ιωάννης Μεταξάς.
Τα πρώτα 100 ορφανά παιδιά από ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα φιλοξενήθηκαν στις νέες εγκαταστάσεις. “Ένα πιάτο φαγητό και ένα κρεβάτι για να κοιμηθείς εκείνη την εποχή ήταν μεγάλη, πολύ μεγάλη υπόθεση”, θυμάται ο κ. Τσιφλόγλου. Για τα ορφανά όμως μια νέα ταλαιπωρία ξεκινούσε.
"Τριγυρνούσαμε από ίδρυμα σε ίδρυμα"
Η οικονομική κατάσταση της χώρας λίγο μετά τη μικρασιατική καταστροφή ήταν δραματική. Η φτώχεια, η ανέχεια και ο φόβος είχαν γίνει βίωμα για χιλιάδες Έλληνες. Στο κλίμα αυτό τα ορφανά του “Αριστοτέλη” ήταν τυχερά επειδή εξασφάλιζαν έστω ένα κομμάτι ψωμί.
“Το νέο κτίριο του ορφανοτροφείου εγκαινιάστηκε επί Μεταξά, λίγο μετά που ανέλαβε την εξουσία. Μέχρι να ολοκληρωθεί, εμείς τα ορφανά μείναμε στον δρόμο. Στην πραγματικότητα γίναμε περιπλανώμενοι. Από τον Οκτώβριο του 1940 και μέχρι το 1945 τριγυρνούσαμε από ίδρυμα σε ίδρυμα. Το κτίριο όπου στεγαζόμασταν είχε γίνει νοσοκομείο και μετά το είχαν επιτάξει οι Γερμανοί”, θυμούνται οι Αριστοτελίτες. Η έξωση των ορφανών του “Αριστοτέλη” δεν θα ήταν η πρώτη ούτε η τελευταία.
Ο πόλεμος διέλυσε τα πάντα. Τα περίφημα ξένα σχολεία στη Θεσσαλονίκη είχαν ερημώσει, αφού οι μαθητές τους είτε διέφυγαν από τη χώρα είτε εξοντώθηκαν. Τα ορφανά παιδιά μεταφέρθηκαν στη Ρουμανική σχολή, μετά στις κατασκηνώσεις Χορτιάτη, στην Εβραϊκή σχολή, στον χώρο της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης, στο Γαλλικό Ινστιτούτο, στο 6ο Δημοτικό Σχολείο Καλαμαριάς. “Πείνα και ψείρες μάς ταλαιπωρούσαν”, θυμούνται οι τρόφιμοι.
Τεχνική σχολή "Αριστοτέλης"
“Κατά τη γνώμη μας δεν έπρεπε να κλείσει το ορφανοτροφείο και κυρίως δεν έπρεπε να κλείσει η τεχνική σχολή του Αριστοτέλη. Οι ξυλουργοί μας έφτιαξαν τα έδρανα της Βουλής των Ελλήνων. Από τη σχολή αποφοίτησαν πολύ γνωστοί σήμερα επιπλοποιοί. Τότε μαθαίναμε μια τέχνη και αυτό ήταν σημαντικό. Το κράτος έδινε έμφαση στους τεχνίτες. Τώρα οι τεχνικές σχολές είναι ελάχιστες”, λέει ο αντιπρόεδρος του συλλόγου Ματθαίος Ματθαιόπουλος, ο οποίος δίδαξε στη σχολή του “Αριστοτέλη”.
Η Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων του Αριστοτέλη λειτούργησε από το 1926, ενώ σταδιακά δημιουργήθηκαν και τα Ειδικά Εκπαιδευτικά Τεχνικά Τμήματα για την παροχή ειδικών γνώσεων στους τροφίμους. Δεκάδες ή μάλλον εκατοντάδες μηχανουργοί, ξυλουργοί, σιδηρουργοί, υποδηματοποιοί βγήκαν στην αγορά εργασίας. “Μας έδιναν ένα κασελάκι με τα εργαλεία μας στο χέρι και φεύγαμε”, θυμάται ο υπεύθυνος δημοσίων σχέσεων του συλλόγου Μιχαήλ Αποστολίδης.
Τα δύσκολα μετά την αποφοίτηση
Οι απόφοιτοι θυμούνται τα δύσκολα χρόνια μετά την αποφοίτηση. “Κοιμόμασταν δέκα ένδεκα άτομα μαζί σε ένα μικρό διαμέρισμα που είχε νοικιάσει κάποιος μεγαλύτερος από εμάς απόφοιτος. Όταν βρίσκαμε κάποια δουλειά, του δίναμε λεφτά για τον ύπνο και το φαγητό. Δεν είχαμε κανέναν. Κάποια μέρα μαζευτήκαμε πολλοί και πήγαμε στον υπουργό Βόρειας Ελλάδας να μας βρει δουλειά. Εκείνος έκανε ότι έπαιρνε ένα τηλέφωνο και δήθεν μας είχε ήδη τακτοποιήσει σε μια δουλειά σε βαφείο. Τίποτε δεν έγινε. Βολευτήκαμε μόνοι μας. Ο ένας βοήθησε τον άλλον. Και σίγουρα μας βοήθησαν οι τεχνίτες που είχαμε για δασκάλους στη σχολή”, θυμούνται σήμερα οι απόφοιτοι.
Μικρές και μεγάλες περιπέτειες παιδιών που μεγάλωσαν σε ένα ίδρυμα σαν αδέλφια. Ο Σύλλογος Αποφοίτων Ορφανοτροφείου “Ο Αριστοτέλης” ιδρύθηκε λίγα χρόνια μετά το οριστικό κλείσιμο του ιδρύματος και η πορεία του αποδεικνύει πως τα ορφανά των δεκαετιών 1940 και 1950 έμειναν δεμένα για πάντα.
Ίσως η πιο συγκινητική στιγμή για τους ανθρώπους αυτούς, την οποία διηγούνται ακόμη και τώρα στο πρώην αναρρωτήριο του ορφανοτροφείου τους, δηλαδή στα σημερινά γραφεία του συλλόγου τους, είναι αυτή που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο στις 13 Σεπτεμβρίου. Τότε ανοίγει το απουσιολόγιο και διαβάζονται δυνατά τα ονόματα αυτών που έφυγαν για πάντα.
Το περίεργο πείραμα: Ένα έγκλημα χωρίς τιμωρία
Η σκοτεινή ιστορία των Αριστοτελιτών που έπεσαν θύματα ενός παράξενου πειράματος το 1945 αποκαλύφθηκε πριν από μερικά χρόνια, όταν με πρωτοβουλία του διοικητικού συμβουλίου του σωματείου αποτυπώθηκε σε λεύκωμα η ιστορία τους.
Πληροφορίες, που όμως δεν έχουν εξακριβωθεί, αναφέρουν πως στα πειράματα κάποιου μεγαλογιατρού που στα δύσκολα χρόνια του Εμφυλίου διατηρούσε το εργαστήριό του στο κέντρο της Θεσσαλονίκης πήραν μέρος και ορφανά παιδιά από άλλα ιδρύματα, όπως το Παπάφειο.
Οι Αριστοτελίτες χαρακτήρισαν την υπόθεση “έγκλημα χωρίς τιμωρία” και η ιστορία των ορφανών έχει πλέον διαδοθεί από στόμα σε στόμα. Τα στοιχεία όμως είναι ελλιπή, οι μνήμες θολές και ο χρόνος έχει αμβλύνει την οργή των θυμάτων. “Μας έβαζαν επί 20 λεπτά στο μηχάνημα και σε διάφορες στάσεις του κεφαλιού. Μετά, όταν φεύγαμε, ήμασταν σαν ζαλισμένα κοτόπουλα. Ένας άλλος γιατρός ερχόταν μέσα στο ορφανοτροφείο, είχε έναν μαρκαδόρο και μας σημάδευε στο κεφάλι. Αυτό το σημάδι δεν έβγαινε με τίποτε. Όσο και αν το έπλενες, δεν έβγαινε. Μετά μας βάζανε στη σειρά και μας πήγαιναν στο ιατρείο που ήταν στη λεωφόρο Νίκης, στον Λευκό Πύργο”, εξιστορεί ο κ. Τσιφλόγλου.
“Όσοι έχουμε κάνει τρεις και περισσότερες φορές ακτινοβολίες έχουμε σήμερα σοβαρά προβλήματα υγείας. Πολλοί γιατροί που μας εξέτασαν υποστηρίζουν πως πρόκειται για μια μορφή καρκίνου”. Ο Ματθαίος Ματθαιόπουλος, μέλος του συλλόγου αποφοίτων, δίνει τις δικές του εξηγήσεις για τα πειράματα: “Τα περισσότερα πειράματα έγιναν σε παιδιά που ήταν ορφανά και από τους δύο γονείς”.
Η περίεργη υπόθεση ήρθε στο φως με αφορμή μια εισήγηση στο 20ό Πανελλήνιο Συνέδριο Χειρουργικής που είχε γίνει στην Αθήνα. Τα παιδιά που είχαν τότε υποβληθεί στις ακτινοβολίες έπασχαν από κασίδα, δηλαδή από τριχομυκητίαση του τριχωτού της κεφαλής. Το άμεσο αποτέλεσμα ήταν να αλλάζουν σε κάποια σημεία χρώμα τα μαλλιά τους ή ακόμη και να πέφτουν, όμως σίγουρα η αντιμετώπιση που ακολουθήθηκε δεν ήταν η ενδεδειγμένη.
“Η χρήση της ιονίζουσας ακτινοβολίας για την αντιμετώπιση της τριχομυκητιάσεως του τριχωτού της κεφαλής κατά το παρελθόν και για πολλές δεκαετίες ήταν η θεραπεία που ακολουθούνταν. Ωστόσο, συνέπεια της θεραπευτικής μεθόδου είναι η εμφάνιση κακοήθους νεοπλάσματος στην περιοχή της κεφαλής και του τραχήλου”, αναφέρεται σε σχετική ιατρική ανακοίνωση.
Τα περισσότερα από τα παιδιά που ακτινοβολήθηκαν τότε δεν είχαν κανένα πρόβλημα στο τριχωτό μέρος της κεφαλής τους. Αντίθετα, όπως οι ίδιοι ισχυρίζονται, ακτινοβολήθηκαν όχι για
προληπτικούς λόγους, αλλά για να γίνουν οι απαραίτητες δοκιμές για το νεόφερτο τότε ακτινολογικό μηχάνημα ιατρού της Θεσσαλονίκης. Γι’ αυτό, όπως υποστηρίζουν, τις ακτινοβολίες στο κεφάλι τις έκαναν σε παιδιά που ήταν ορφανά και από τους δύο γονείς.
Η ανακαίνιση του ορφανοτροφείου. Το ιστορικό κεντρικό κτίριο του ορφανοτροφείου “Ο Αριστοτέλης” ανακαινίζεται με ευθύνη του δήμου Καλαμαριάς. Το συνολικό έργο αποκατάστασης, προϋπολογισμού 4.300.000 ευρώ, θα ολοκληρωθεί σε διάστημα δύο ετών. Όπως εξηγεί ο δήμαρχος Καλαμαριάς Θ. Μπακογλίδης, οι εργασίες που πρόκειται να γίνουν αφορούν αρχιτεκτονικές, στατικές και ηλεκτρομηχανολογικές επεμβάσεις εσωτερικά και εξωτερικά του κτιρίου, χωρίς να αλλοιώνουν την τυπολογία και τη μορφολογία του διατηρητέου κτιρίου. Στο ανακαινισμένο κτίριο θα στεγασθούν το κεντρικό ΚΑΠΗ του δήμου Καλαμαριάς, ο νέος δημοτικός παιδικός σταθμός Καλαμαριάς, δυναμικότητας 80 νηπίων, ο νέος δημοτικός παιδικός σταθμός Καλαμαριάς δυναμικότητας 120 νηπίων, οι δραστηριότητες του Πολιτιστικού Οργανισμού του δήμου Καλαμαριάς και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Αποφοίτων Ορφανοτροφείου “Ο Αριστοτέλης”.
Βιβλιογραφία. “Ο Αριστοτέλης Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων”,
Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού,
University Studio Press
Ταξίδι στο χρόνο για τους “
Αριστοτελίτες” της Θεσσαλονίκης
Ημερομηνία: 14/07/2008
Καλαμαριά μετά τη μικρασιατική καταστροφή. Εποχή φόβου και πολιτικών
αναταράξεων. Ορφανά παιδιά συγκεντρώνονται στο Άσυλο Αλητοπαίδων,
μετέπειτα Αναμορφωτικό Ίδρυμα Μακεδονίας...
Της ΣΤΕΛΙΝΑΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΙΔΟΥ
Οι απόφοιτοι, που αριθμούν τους περίπου 20.000 σε όλη την Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, αισθάνονται τυχεροί, διότι τουλάχιστον βρήκαν ένα πιάτο φαγητό, ένα κρεβάτι σε καιρούς δύσκολους, που οι άνθρωποι πέθαιναν από την πείνα
Οι φωνές των περίπου 1.000 ορφανών παιδιών που ζούσαν στο Εθνικό Ίδρυμα Προστασίας Απόρων Παίδων Μακεδονίας “Ο Αριστοτέλης” αντηχούν ακόμη, θαρρείς, στο κτίριο στην οδό Κολοτούρου 14, στην Καλαμαριά, όπου στεγάζονται το δημοτικό ιατρείο, ο παιδικός σταθμός του δήμου, το ΚΑΠΗ και τα γραφεία του Πολιτιστικού Συλλόγου των Αποφοίτων Ορφανοτροφείου "Ο Αριστοτέλης".
Εδώ, στα γραφεία του συλλόγου στο 2ο όροφο του κτιρίου, που στέγαζε το ορφανοτροφείο, δίπλα στους κοιτώνες, όπου κάποτε κοιμόνταν όλοι μαζί, ο πρόεδρος Κώστας Αθανασιάδης, ο γενικός γραμματέας του Συλλόγου Γιώργος Τσιφλόγλου και ο υπεύθυνος Δημοσίων Σχέσεων Ματθαίος Ματθαιόπουλος ξετυλίγουν το νήμα των αναμνήσεών τους και μας γυρίζουν πίσω στο χρόνο.
Τα ορφανά της Καλαμαριάς
1926. Στη Θεσσαλονίκη, όπου έχουν συρρεύσει πρόσφυγες της μικρασιατικής καταστροφής, η ανάγκη για τη δημιουργία ακόμη ενός ορφανοτροφείου για τα παιδιά που "δεν έχουν στον ήλιο μοίρα" είναι μεγάλη. Το Άσυλο Αλητοπαίδων, όπως ονομάστηκε αρχικά, δημιουργήθηκε σε περιοχή της Καλαμαριάς δίπλα στα περίφημα "Κτηνοτροφικά", στο γνωστό μέχρι και σήμερα χώρο του "Αριστοτέλη", έκτασης 30 στρεμμάτων, με σκοπό τη συγκέντρωση και την περίθαλψη των εγκαταλειμμένων παιδιών. Το άσυλο αρχικά στεγάστηκε σε ξύλινες παράγκες που είχαν κατασκευάσει οι σύμμαχοι για την κάλυψη των αναγκών τους κατά τη διάρκεια του Βαλκανικών Πολέμων και του Αʼ Παγκοσμίου Πολέμου. Επρόκειτο για μακρόστενες παράγκες, στις οποίες διέμεναν τα συμμαχικά στρατεύματα που διέρχονταν από τη Θεσσαλονίκη με προορισμό το μέτωπο.
Το Άσυλο Αλητοπαίδων μετονομάζεται πριν από το 1937 σε Αναμορφωτικό Ίδρυμα Μακεδονίας και λειτουργεί ως οργανισμός ιδιωτικού δικαίου υπαγόμενος στο υπουργείο Δικαιοσύνης. Το 1937 ο τότε πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς τοποθετεί το θεμέλιο λίθο για την ανέγερση του κτιρίου.
Μπορεί κανείς να φανταστεί την εποχή στην οποία αναφερόμαστε. Μία εποχή φόβου και πολιτικών αναταράξεων. Τα ορφανά παιδιά αναζητούν τη δική τους τύχη, που πλέον είναι συνυφασμένη με την εξέλιξη του ιδρύματος. Μέχρι σήμερα όλοι οι απόφοιτοι, που αριθμούν περίπου τους 20.000 σε όλη την Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό, θεωρούν τους εαυτούς τους τυχερούς, διότι τουλάχιστον βρήκαν ένα πιάτο φαγητό, ένα κρεβάτι σε καιρούς δύσκολους, που οι άνθρωποι πέθαιναν από την πείνα, έμαθαν μία τέχνη -πολύτιμο εφόδιο για τη μετέπειτα ζωή τους.
Η ανέγερση του κτιρίου του ασύλου έγινε από δύο εκλεκτούς αρχιτέκτονες, τον Γιώργο Σαρηβαλάση και τον Παναγιώτη Μακαρονίδη, και η εγκατάσταση των ορφανών στις νέες εγκαταστάσεις γίνεται το Νοέμβριο του 1939. Τον Οκτώβριο του ʼ40, και ενώ η Ελλάδα μπαίνει στη δίνη του Βʼ Παγκοσμίου Πολέμου, το κτίριο επιτάσσεται και λειτουργεί ως νοσοκομείο. Από το 1940 έως το 1946 τα ορφανά, διωγμένα από τη μόνιμη στέγη που μόλις είχαν αποκτήσει, βιώνουν εκτός από το φάσμα της πείνας και του θανάτου τις εφιαλτικές ημέρες της συνεχούς περιπλάνησης και των προσωρινών εγκαταστάσεων σε διάφορα ιδιωτικά σχολεία, των οποίων η λειτουργία είχε ανασταλεί λόγω πολέμου.
“Θα θυμόμαστε πάντα όσα μας ένωσαν”
Το Εθνικό Ίδρυμα Προστασίας Απόρων Παίδων Μακεδονίας, το οποίο αποκτά από το 1946 και την πρόσθετη ονομασία "Αριστοτέλης", με την οποία θα γίνει γνωστό, λειτουργεί από το τέλος του Βʼ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι και τις αρχές του 1983 στο χώρο της Καλαμαριάς. Υπολογίζεται ότι ο συνολικός αριθμός των παιδιών που φιλοξενήθηκαν κατά καιρούς στον “Αριστοτέλη” φτάνει τα 19.500. Ο “Αριστοτέλης” σφάλισε για πάντα τις πόρτες του το 1983, αφού δεν κρινόταν αναγκαία η συνέχιση της ύπαρξής του λόγω έλλειψης ορφανών παιδιών.
"Θα κουβαλούμε πάντα όλα όσα μας ένωσαν. Θυμάμαι, μόλις βγάζαμε το δημοτικό σχολείο, δίναμε εξετάσεις και παίρναμε κάποια μαθήματα γυμνασίου. Παράλληλα ανάλογα με τη βαθμολογία μας φοιτούσαμε σε κάποια τεχνική σχολή. Οι μαθητές με την καλύτερη βαθμολογία πήγαιναν στο μηχανουργείο, οι μέτριοι στο ξυλουργείο, αυτοί που βαθμολογικά ήταν πιο κάτω γίνονταν ραφτάδες ή τσαγκάρηδες. Ό,τι υπήρχε ανάγκη δηλαδή εκείνη την εποχή, για να βγούμε στην κοινωνία, να έχουμε μια δουλειά και να κερδίσουμε το ψωμί μας", λέει ο Ματθαίος Ματθαιόπουλος.
Ο Γιώργος Τσιφλόγλου, απόφοιτος του “Αριστοτέλη”, που μέχρι σήμερα εκδίδει την εφημερίδα του συλλόγου "Ο Αριστοτέλης", εργάστηκε επί σειρά ετών ως αθλητικογράφος μεταδίδοντας τα αποτελέσματα των αγώνων της ομάδας του "Αριστοτέλη" και του Απόλλωνα Καλαμαριάς. Ο Τσιφλόγλου υπήρξε από τα ιδρυτικά μέλη της ποδοσφαιρικής ομάδας του ιδρύματος και επί σειρά ετών εργαζόταν ως αθλητικογράφος στην εφημερίδα “Αθλητικά Νέα”. “Η αθλητικογραφία ήταν και παραμένει το μεράκι μου”, λέει σήμερα, που εκδίδει την εφημερίδα του συλλόγου.
Εκείνη την εποχή η ποδοσφαιρική ομάδα του ορφανοτροφείου "Αριστοτέλης" με έδρα το γήπεδο του ιδρύματος, ένα από τα ελάχιστα που υπήρχαν τότε, αποτέλεσε "θερμοκήπιο" πολλών ταλέντων, όπως ο Κυρ. Μηταριώτης, που αργότερα έπαιζε στον Απόλλωνα Καλαμαριάς, ο Λαζ. Βλαχοπαναγιώτης, που έπαιζε μετά στον Ηρακλή, ο Γ. Ελευθεριάδης, που έπαιξε στο Μακεδονικό, την ΑΕΚ και τον Άρη κ.ά.
Η δεκαετία του ʼ50 βρίσκει δύο ομάδες της Καλαμαριάς, τον Αριστοτέλη και τον Απόλλωνα, που έκανε προπόνηση στο γήπεδο του ιδρύματος, να αναπτύσσουν στενή σχέση. Η αγωνία για τα αποτελέσματα των αγώνων, τα οποία κατέγραφε ο αθλητικογράφος Γ. Τσιφλόγλου, ήταν έκδηλη. Άλλωστε το σύνθημα που κυριαρχούσε ήταν "Ένας Θεός, μία πίστη, ένας Απόλλων και ένας Αριστοτέλης".
Κοιτώντας τις κιτρινισμένες από το χρόνο φωτογραφίες οι Αριστοτελίτες θυμούνται: "Στις 6 το πρωί είχαμε εγερτήριο. Κάναμε πρωινή γυμναστική, παίρναμε πρωινό και κάναμε την έπαρση της σημαίας. Στις 8.30 πηγαίναμε στα συνεργεία, όπου δουλεύαμε μέχρι τη 1.30. Μετά πηγαίναμε για φαγητό και στη συνέχεια μέχρι το απόγευμα, στις 6, κάναμε τα μαθήματα του σχολείου. Μετά το απόγευμα ήμασταν ελεύθεροι. Παίζαμε μπάλα... Κοιμόμασταν πολλοί μαζί στους κοιτώνες και ερχόταν ο επιστάτης να ελέγξει τις πατούσες μας, αν ήταν καθαρές. Όποιος είχε βρόμικα πόδια τον χτυπούσε με μία βέργα και τον έστελνε να τα πλύνει...".
Οι απόφοιτοι του “Αριστοτέλη” βρίσκονται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Ένας από αυτούς, που μέχρι σήμερα βοηθά τον Ελληνισμό, είναι ο Ζήσης Δαρδάλης. Ο πετυχημένος επιχειρηματίας, που διαθέτει εργοστάσια στην Αυστραλία και στην Ουγγαρία, υποστηρίζει με κάθε τρόπο τους Αριστοτελίτες και τις πρωτοβουλίες τους αλλά και συνολικά τους έλληνες μετανάστες. Όπως ο ίδιος έχει δηλώσει, δεν ξεχνά τα δύσκολα χρόνια της ορφάνιας του, αλλά και την ευκαιρία που του δόθηκε να κερδίσει τη ζωή του...
Ραντεβού το Σεπτέμβρη
Στην εκκλησία που οι ίδιοι οι Αριστοτελίτες έχουν χτίσει στο προαύλιο του ιδρύματος, στον ιερό ναό Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, στις 13 κάθε Σεπτέμβρη, οι Αριστοτελίτες ξαναβρίσκονται. Όλοι μαζί τιμούν όσους έφυγαν από τη ζωή αλλά και όλους όσοι βρίσκονται κοντά στο δραστήριο σύλλογο και διατηρούν ακόμη ζωντανή τη μνήμη αλλά και τη φλόγα των παιδικών χρόνων τους...
Οι Αριστοτελίτες κοιτούν τις φωτογραφίες και επαναλαμβάνουν με μία φωνή, που ίσως παραξενεύει τους νεότερους: "Σταθήκαμε τυχεροί, γιατί σε μία δύσκολη εποχή και μέσα στην ορφάνια και τη φτώχεια μας βρήκαμε ένα χέρι βοήθειας".
* Σημαντικό υλικό για το άρθρο αντλήθηκε από το βιβλίο που εκδόθηκε από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού με τίτλο "Ο Αριστοτέλης Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων" με την επιστημονική επιμέλεια του Κυριάκου Στ. Χατζηκυριακίδη.
“Έγκλημα χωρίς τιμωρία” για μια σκοτεινή υπόθεση με πρωταγωνιστές τα ορφανά
Οδυνηρά τα επακόλουθα ακτινοβολιών στις οποίες υποβλήθηκαν το 1947 παιδιά του ορφανοτροφείου.
Το ονόμασαν οι ίδιοι οι Αριστοτελίτες "έγκλημα χωρίς τιμωρία". Κάποιοι υποφέρουν μέχρι σήμερα από τα οδυνηρά επακόλουθα εκείνων των ακτινοβολιών, που τους υποχρέωναν να κάνουν σε ένα ιατρείο στο Λευκό Πύργο.
Τα γεγονότα θάμπωσαν από το χρόνο, αλλά η μνήμη των τραυματικών περιστατικών του 1947 είναι ακόμη ζωντανή.
"Ήμασταν παιδιά από 6 έως 8 χρόνων. Μας φόρτωναν σε ένα φορτηγό και μας πήγαιναν σε ένα ιατρείο. Εκεί ο γιατρός έβαζε το κεφάλι μας κάτω από ένα μηχάνημα, όπως αυτό που βγάζουμε ακτίνες, και μας έκαναν ακτινοβολίες… Μετά μας ξαναγύριζαν πίσω. Τις επόμενες ημέρες έπεφταν τούφες τα μαλλιά μας. Εγώ ευτυχώς έκανα ακτινοβολίες μόνο μια φορά. Θυμάμαι, όταν με πήγαν στο ιατρείο, το έσκασα κι άρχισα να τρέχω με τα πόδια μέχρι τη νομαρχία και μετά πίσω στο ίδρυμα. Μόλις με είδε ο επιστάτης, με ρώτησε: Τι θες εδώ; Και μʼ έστειλε πίσω στο ιατρείο", λέει ο κ. Ματθαιόπουλος.
Τα γεγονότα, όπως καταγράφηκαν και σε λεύκωμα που εκδόθηκε για την ιστορία του ιδρύματος έχουν ως εξής:
"Κάποιο πρωινό οι υπεύθυνοι του ιδρύματος συγκέντρωσαν εκτάκτως όλα τα παιδιά και τους ανακοίνωσαν ότι κάποιο από αυτά έπασχε από ʽκασίδαʼ, δηλαδή από την αρρώστια που προκαλούσε τριχόπτωση. Αντί να απομονώσουν και να θεραπεύσουν το συμπτωματικό αυτό περιστατικό, αποφάσισαν να υποβάλουν ʽπροληπτικάʼ σε ʽθεραπευτική αγωγήʼ (ακτινοβολίες) σχεδόν όλα τα παιδιά. Κατά την είσοδό τους στην τραπεζαρία το μεσημέρι της ίδιας ημέρας και έπειτα από μία στιγμιαία εξέταση του τριχωτού της κεφαλής από το γιατρό τα υποψήφια για ʽθεραπείαʼ παιδιά σημαδεύονταν στο κεφάλι με έναν μαρκαδόρο με το σχήμα του σταυρού. Το σημάδι αυτό του μαρκαδόρου δεν έφευγε από το δέρμα, όσο κι αν τα παιδιά το προσπαθούσαν.
”Για τις ακτινοβολίες επιλέγονταν παιδιά που είχαν χάσει και τους δύο γονείς τους. Φορτώνονταν κατά ομάδες σε στρατιωτικά οχήματα και οδηγούνταν σε ιατρείο στην περιοχή του Λευκού Πύργου. Εκεί ο γιατρός τα ακινητοποιούσε σε ένα κρεβάτι με ένα ηλεκτρικό μηχάνημα-προβολέα και τα ακτινοβολούσε για πέντε-δέκα λεπτά της ώρας. Όσα παιδιά δεν παρέμεναν εντελώς ακίνητα στη διάρκεια της εκπομπής των ακτίνων υφίσταντο εγκαύματα στα αυτιά ή σε άλλα σημεία έξω από το τριχωτό του κεφαλιού. Μετά το τέλος της ακτινοβολίας τα παιδιά έμπαιναν στο αυτοκίνητο και επέστρεφαν στο ίδρυμα.
”Μέσα σε λίγες ημέρες τα πυκνά μαλλιά των παιδιών άρχιζαν να πέφτουν τούφες, ώσπου τα κεφάλια τους έμεναν εντελώς γυμνά. Τότε σύμφωνα με την ακολουθούμενη ʽθεραπευτική αγωγήʼ τα παιδιά έμπαιναν ξανά στη σειρά, για να αλείψουν το κεφάλι τους με μία ειδική αλοιφή και ιώδιο, που θα βοηθούσαν στο να αρχίσουν να φυτρώνουν οι καινούργιες τρίχες. Όλα περίμεναν με λαχτάρα τα νέα τους μαλλιά, αλλά οι τρίχες που έβγαιναν ήταν λεπτές, αραιές και άσπρες! Τότε επαναλαμβανόταν για δεύτερη φορά η ʽθεραπείαʼ...
”Εκείνοι που έκαναν μία φορά ακτινοβολία ήταν οι τυχεροί. Κάποιοι έχαναν απλά τα μαλλιά τους, κάποιοι όχι. Εκείνοι που έκαναν δεύτερη φορά ακτινοβολία έχουν σήμερα προβλήματα με την υγεία τους και εκείνοι που υποβλήθηκαν σε τρίτη ακτινοβολία βρίσκονται σήμερα στη δεινότερη θέση. Τα κεφάλια τους είναι γεμάτα ανοιχτές πληγές, που αιμορραγούν", θυμάται ο Αριστοτελίτης Εμμανουήλ Αναστασιάδης.
Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι τα πειράματα είχαν ευρύτερο χαρακτήρα εκείνη την εποχή, αφού πήραν μέρος σε αυτά και ορφανά από το Παπάφειο. Τα αρχεία της υπόθεσης, όπως φαίνεται, έχουν χαθεί οριστικά. Ο γιατρός που έκανε τις ακτινοβολίες πέθανε το 1951. Το ίδιο και το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό του ιδρύματος, που εκείνη την εποχή συμμετείχε στη... διαδικασία.
Το σίγουρο είναι ότι ορισμένοι από τους Αριστοτελίτες που υποβλήθηκαν για περισσότερες από δύο φορές στα... πειράματα έχουν "πολλαπλά καρκινώματα δέρματος τριχωτού κεφαλής και δεξιού πτερυγίου ωτός σε έδαφος ακτινοβοληθέν".
Στο 20ό πανελλήνιο συνέδριο χειρουργικής, το οποίο διεξήχθη το 1996 στην Αθήνα, υπήρξε μία ιατρική ανακοίνωση που σχετιζόταν με το θέμα και ανέφερε τα εξής: "Η χρήση της ιονίζουσας ακτινοβολίας για τη θεραπεία της τριχοφυτιάσεως του τριχωτού της κεφαλής εφαρμόστηκε κατά το παρελθόν για πολλές δεκαετίες. Τα απώτερα αποτελέσματα της θεραπευτικής μεθόδου είναι η εμφάνιση κακοηθών νεοπλασμάτων της περιοχής της κεφαλής και του τραχήλου".
Στην έκδοση του βιβλίου "Ο Αριστοτέλης, Σχολή Τεχνών και Επαγγελμάτων", που έγινε από το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού, αναφέρεται ο καλύτερος ίσως επίλογος αυτής της τραγικής ιστορίας, γραμμένος από τους ίδιους τους Αριστοτελίτες: "...Μη δυσκολευθούμε να συγχωρέσουμε με την καρδιά μας αυτούς που μας έφταιξαν... Ας είμαστε βέβαιοι ότι εκτός από το Θεό και οι άνθρωποι θα μας επιβραβεύσουν".
πηγή:http://www.makthes.gr/news/reportage/67021/
Ανάρτηση από:Dimiourgia-Epikinonia.blogspot.gr
.png "English"){kind=small}
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου